नेपाः चीधंगु देश खःसां संस्कृतिया धनी देय् खः । थनया सभ्यता अतिकं प्राचीन । युनेस्कों थनया प्राचीन वास्तुकलायात विश्व सम्पदा धकाः घोषणा यानातःगु दु । उकथं हे विश्वया अति हे महत्वपूर्ण जात्रा व ताःहाकःगु जात्रा धकाः बुँगद्यःया जात्रायात युनेस्कों मान्यता बियातःगु दु । नेपाःयात विश्वय् संस्कृतिया धनी देय् खः धकाः बय्बय् यानाच्वंगु दु ।
थुजोगु महत्वपूर्ण सम्पदायात थःगु हे देशं म्हसीके मफूगु तःधंगु विड्म्वना खः । नेपाः सरकारं विकासया नामय् थुजोगु महत्वंजाःगु सम्पदायात हे असर जुइकथं न्हंकेगु कुतः न्ह्याकाच्वंगु दु । स्वनिगलं निजगढ तक्क द्रुत राजमार्ग दयकेगु नामं नेपाःया सभ्यतां जायाच्वंगु मौलिक गां खोना, बुँगयात प्रभाव यानाः अन आधुनिकरण यायेगु योजना दयेकाच्वंगु दु । थ्व ज्या न्ह्याकेगु निंतिं नेपाली सेनायात भाला नं बियातःगु दु ।
बुँग व खोना नेपाःया आदिवासीतय्सं विकसित यानातःगु प्राचीन सहर खः । थन आपालं पुरातात्विक महत्व व ऐतिहासिक सम्पदात दु । थुपिं सम्पदा बा¥हौं शताब्दीनिसेंया खः । सरकारं थुकिया संरक्षण व सुरक्षणया पहल ला न्ह्याकूगु हे मदु, आः दुगु सम्पदा नं स्यंकाः अन लँ दयेकेगु योजना यानातःगु दु । बुँग व खोना सम्पदां जायाच्वंगु वस्ती जक मखसे थ्व स्वनिगलय् अन्न उत्पादन जुइगु महत्वपूर्ण क्षेत्र नं खः । थनया लः फय् व चा अन्न उत्पादनया निंतिं अतिकं उत्तम जुयाच्वंगु लागा खः । आःया विकास निमार्ण धकाः थन लँ दयेकेगु ज्या जुल धाःसा स्वनिगः दुने उब्जाउ बुँ नं नष्ट जुइगु निश्चित दु ।
थ्व हे अन्न बालीया बुँ नष्ट जुइवं नेपाःया मौलिक जात्रा बुँगद्यःया जात्रा नं प्रभावित जुइगु निश्चित जुयाच्वंगु दु । थन या बुँ बुँग द्यः जात्राया निंतिं माकथंया खर्च ब्वयस्थापन यायेगु निंतिं आयस्था तयातःगु बुँ खः । स्थानीय मनूतय्सं थनया बुँ जुइगु आम्दानी हे जात्रा न्ह्याका वयाच्वंगु खः । आः यदि बुँ हे मन्त धाःसा थ्व जात्राया निंतिं ब्यवस्थीत जुयाच्वंगु आम्दानी मदया वनीगु जूगुलिं बुँगः द्यः जात्रा मदयावनीगु संभावना नं ब्वलना च्वंगु दु ।
मेखेर आः न्हूलँ चायेकेगु धकाः धयातःगु थाय् हे नं बुँगद्यः साला यंकेगु परम्पारगत लँपु जुयाच्वंगु दु । विकास निर्माणया नामय् थन न्हूगु सतक तयार जुइवं बुँगद्यःया परम्परागत रथ सालेगु ज्या न्हापा थें सहज जुइफइगु स्थिति मदु ।
ईकथं देश व समाजया विकास जुइमाःगु खँय् गनं विवाद मदु । तर सम्पदा हे स्यंकाः उकियात विकासया नां बीगु ज्यायात बुद्धिमानी ज्या धायेफइगु स्थितिमदु । विकास निर्माणया ज्या न्हापा हे दयाच्वंगु बस्ती दुने विकास मयासें पिने व्यवस्थित जुइमाः अले अन नं परम्परांनिसें न्ह्यानावयाच्वंगु सम्पदा प्रभावित मजुइमाः धयागु मान्यता दयेमाः । थुकि हे नेपाःया सम्मान विश्वय् जुइगु खः । मात्र सदियौं पुलांगु पुर्खातय्सं ल्यंका थकूगु सभ्यता नष्ट यानाः आधुनिकरणय् दुहाँ वनेगु सोच विनासकारी जुइ ।
नेपाल सानो देश भएतापनि संस्कृतिको धनी देश हो । यहाँको सभ्यता अतिनै प्राचीन । युनेस्कोले यहाँको प्राचीन वास्तुकलालाई विश्व सम्पदा घोषणा गरिएको छ । यसरी नै विश्वको अति नै महत्वपूर्ण जात्रा र लामो जात्रा भनी रातो मच्छिन्द्रनाथ जात्रा (बुँगद्यः जात्रा) युनेस्कोले मान्यता प्रदान गरेको छ । नेपाललाई विश्वमा संस्कृतिको धनी देश भनी चर्चित बनाइराखेको छ ।
यस्तो महत्वपूर्ण सम्पदालाई आफ्नै देशले पहिचान गर्न नसक्नु ठूलो विड्म्वना हो । नेपाल सरकालें विकासको नाममा यस्तो महत्वले भरिएको सम्पदालाई नै असर हुनेगरिकन अस्तित्व मेटाउन खोजिरहेको छ । उपत्यकाबाट निजगढ सम्म द्रुत राजमार्ग निमार्ण गर्ने नाममा नेपालको सभ्यताले भरिएको मौलिक स्थान खोकना (खोना), बुँगमति (बुँग) प्रभावित गरी त्यहाँ आधुनिकरण गर्ने योजना बनाईरहेको छ । यो कार्य अघि बढाउनको निमित्त नेपाली सेनालाई जिम्मा दिइएको छ ।
बुँग र खोना नेपालका आदिवासीहरूले विकसित गरेको प्राचीन सहर हो । यहाँ धेरै पुरातात्विक महत्व र ऐतिहासिक सम्पदाहरू रहेको छ । यी सम्पदा बा¥हौं शताब्दीदेखिको हो । सरकारले यसको संरक्षण र सुरक्षणको पहल त गरेकै छैन, अव रहेको सम्पदा पति विगारेर तयहाँ बाटो बनाउने योजना गरिरहेको छ । बुँग र खोना सम्पदाले भरिएको वस्ती मात्र नभई यो उपत्यकाको अन्न उत्पादन हुने महत्वपूर्ण क्षेत्र पनि हो । यहाँको हावा पानी र माटो अन्न उत्पादनको निमित्त अतिनै उत्तम रहेको क्षेत्र पनि हो । अवको विकास निमार्णले यहाँ बाटो बनाउने कार्य गरियो भने उपत्यकाभित्रको उब्जाउ खेतपनि नष्ट हुने निश्चित छ ।
यही अन्न बालीको खेत नष्ट भएपछि नेपालको मौलिक जात्रा मच्छिन्द्रनाथ रथजात्रा पनि प्रभावित हुने निश्चित रहेको छ यहाँको खेत रथजात्राको निमित्त आवश्यक खर्च खर्च ब्वयस्थापन गर्नको निमित्त आयस्था राखीएको खेत हो । स्थानीय व्यक्तिहरूले यहाँको खेतबाट हुने आम्दानीबाट नै जात्रा संचालन गरिराखेको हो । अव यदि खेत ने रहन्दैन भने यो जात्राको निमित्त ब्यवस्थीत रहेको आम्दानी नहुने भएको हुनाले ।थजात्राको अन्त भएर जाने संभावना पनि बन्दै गएको छ ।
अर्कोतिर अव नयाँ बाटो निर्माण हुने भनिएको स्थानबाट नै रथ तान्ने परम्पारगत बाटो रहेको छ । विकास निर्माणको नाममा यहाँ नयाँ सडक तयार भएपछि रथ जात्राको परम्परागत रथ तान्ने कार्य पहिला जस्तो सहज हुन नसकिने स्थिति बन्छ ।
समयअनुसार देश र समाजको विकास हुनु पर्ने कुरामा विवाद छैन । तर सम्पदा नै बिगारेर त्यसलाई विकासको नाम दिने कार्यलाई बुद्धिमानी कार्य भन्न सकिने स्थिति छैन । सभ्यताको विकास पहिलै नै भइसकेको बस्ती भित्र विकासको ठाउँमा बाहिर व्यवस्थित गरिनु पर्दछ अनि त्यहाँ परम्परादेखि चल्दै आएको सम्पदा प्रभावित नहोस भन्ने मान्यता हुनु पर्दछ । यसैबाट नेपालको सम्मान विश्वमा वृद्धि हुनेछ । मात्र सदियौं प्राचीन पुर्खाहरूले बचाइराखेको सभ्यता नष्ट गरेर आधुनिकरणमा प्रवेश गर्ने सोच विनासकारी हुनेछ ।
