“पिने च्वनाः नेवाः म्हसीकया निंतिं गुलि नं ज्या जुयाच्वन, व नेपालय् च्वनाः विचाः यायेगु पाय्‌छि थें मताया । ”– प्रमेश श्रेष्ठ

छुं ई न्ह्यः डब्लू एन ओ यूएस च्यापटरपाखें विश्व कविता व विश्व चिबाखं कासा जुल, गज्यागु अनुभव दु ?
ने.सं. ११४० न्हूदँया लसताय् WNO US च्याप्टरया ग्वसालय् विश्व चिबाखंया ग्वसाः जुल, उकि १० म्हेसिनं ब्वतिकाल । अथे हे छुं ला न्ह्यः विश्व कविता ब्वने ज्या नं याना । उकि १६ म्हेसिया ब्वति दत । खय्तला मेमेपि साहित्यकारपिन्सं नं ब्वति काःगु खः, तर प्रावधिक व ईया कारण थाय् बी मफुत । नेपालभाषा साहित्य विकासया निंतिं छुं ज्याझ्वः न्ह्याकेगु ग्वसाकथं थ्व ज्याझ्वः जूगु खः । थुजोगु ग्वसाःया निरन्तरता हाकनं हाकनं जुइ हे तिनि । यानाःगु ज्या ताःलाःगु दु । थुकिया श्रय अमेरिकाय् च्वना दीम्ह केशरमान ताम्राकार व प्रावधिक ज्या याना दीपिन्त आपांल सुभाय् । वय्कःपिनिगु हे कुतलं थ्व ज्या ताःलाःगु खँय् छुं शंका मदु ।

अनया जीवन पद्धति गुलित सहज ? भाषा साहित्यय् ई गुकथं ब्यवस्था याना दिया ?
जीवन पद्धतिया खँ ल्हाय्बलय् सकसिनं स्यू , थ्व छगू ब्यस्त सहर खः । सुथ दंसानिसें द्यनेगु इलय् तक्क नं जीवनया निंतिं म्वायेमाः । उकिं सहज थ्यंकं धायेफइगु स्थिति मदु । तर अमेरिकाय् विश्वया कुंकुलामं मनूत वयाः वसोवास याना च्वंगु दु । म्वायेगु निंतिं थःपिनिगु न्यूनतम आवश्यकतापूर्ति लिपा थःपिनिगु म्हसीका, कला, संस्कृतिया विकासया निंतिं ज्याझ्वःत यानावनेगु खँय् नेवाःत जक मखु, विश्वया हरेक जातिया मनूतय्सं कुतः यानाच्वंगु दु । थःपिनिगु म्हसीका म्वाकातयेगु ज्या उलि सहज मजू, तसकं हे कठिन ज्या खः ।

थनया ब्यस्त जीवनय् मनूत सुथ न्हापां दना छेँ नं पिहाँ वनीपिं चान्हय् लिबाक्क जक छेँय् थ्यनी । अथे हे फुर्सदया इलय् थःपिनिगु म्हसीका गुकथं न्ह्यब्वयेगु स्वविवेक दया हे च्वनी । अले छुं नं लिफःन्ह्यफः मस्वसे विशुद्ध मनं ज्यायायेगु इलय् ईया खँ मखु, मौका सदुपयोगया खँ जुयाच्वनी । थुजोगु हे जोश व जांगरं ई अथे हे म्यानेज जुयावइ । मात्र थःपिनिगु कला संस्कृति व म्हसीकाया निंतिं छुं ज्या यायेमाः धयागु इच्छाशक्ति, जोश जांगर व पासापिनिगु ग्वहालि दयेमाः ।

अन जुइगु नेवाः साहित्य, कलाः व संस्कृतिया विषय छुं जानकारी बिया दिसँ ।
अमेरिका दुने अनेक नखः, पर्व हनेगु ज्या जुयाच्वंगु दु । नेवाःत थःपिनिगु कला संस्कृतपाखे तसकं हे नुगः क्वसापिं खः । थन थी थी स्टेटय् थी थी नेवाः पुचःत दु । नेपाल संवत् न्हूदँया लसताय् जुइगु मंकाः म्हपुजा आः तःजिक जुयाच्वंगु दु । अज्यागु ज्याझ्वलय् नेवाःत जक मखु, मेमेगु जातिया मनूतय्गु ब्वति नं अप्वया वनाच्वंगु दु । उकथं हे इन्द्रजात्रा, गाईजात्रा, यःमरि पुन्हि थें जाःगु नेवाः नखःया इलय् अमेरिकाय् दुपिं नेवाःत थःथवय् मुनाः तजिक नखः हनेगु यानावयाच्वंगु दु ।

नेवाः संस्कारकथं मिसामस्तय्त इही यायेगु व मिजं मस्तय्त कय्ता पुजा यायेगु संस्कारया ज्याझ्वः जि हे कजि जुया नं न्ह्याकावया च्वनागु दु । नेवाः म्हसीकाया जात्रा, पर्व संस्कारया ज्याझ्वः जुयाच्वंगु दु । थुकिया निंतिं माःकथंया ग्वहालि काठमाडौंपाखें नं जुयाच्वंगु दु सा थन अमेरिकाय् हे पुरोहित बासव राजोपाध्याय्पाखें नं ग्वहालि जुयाच्वंगु दु ।

अनया नेवाःत गुलित भाषा साहित्य विकासया खँय् सहयोगी खंका दिया ?
थन अमेरिकाय् नेवाः भाषा साहित्यया ह्यःमितय्सं थी थी ज्याझ्वःत याना वयाच्वंगु दु । थी थी स्टेटय् नेवाः स्मारिका पिथनेगु यानाच्वंगु दु । भाषाया खँय् इलय्ब्यलय् थनया मस्तय्त, नेवाः खयाः नं नेवाः भाय् ल्हाये मसःपिन्त प्रशिक्षण बीगु ज्या जुयाच्वंगु दु । अथे हे विश्व नेवाः कविता सम्मेलन व चिबाखं ज्याझ्वलय् नं न्ह्यथने बहःजुइक ब्वति दुगु दु । तर अज्यागु ज्याझ्वलय् गुलिखे नेपालय् दुबलय् नांजाःपिं साहित्यकारतय्गु ब्वति अझं अप्वयेमाःगु खँय् जिपिं निश्चिन्त । थुकिया निंतिं मेमेगु ज्याझ्वःया माध्यमं वय्कःपिनिगु ब्वति नं सुनुश्चित यायेगु कुतः जुया हे च्वनी ।

नेवाः पहिचान, जात्रा नखःया आवश्यकता गुकथं वाःचायेका दिया ?
झीसं स्यूगु खँ खः अमेरिकाय् जक मखु विश्वया छुं नं देशय् वनिपिं मनूतय्सं दकले न्हापां थःपिनिगु जीवनयापनयात निं न्हापां सुनिश्चित याइ । अन लिपा थःपिनिगु कला, संस्कृति, भाषाया म्हसीकाय् पला न्ह्याकेगु कुतः जुइ । नेवाःतय्गु सभ्यता संस्कृति विश्वया हे उत्कृष्ट व गनं ज्वःमलाःगु सम्पदा खः । अज्यागु देय्या वासिन्दा खः धयागु खँ विश्वय् न्ह्यब्वयेगु हरेक स्वाभिमानी नेवाःतय्गु म्हगस जुयाच्वनी । उकथं हे अमेरिका दुनेया नेवाःतय्सं थःपिनिगु भाषा, संस्कृति न्ह्यब्वयाः थःपिनिगु म्हसीका न्ह्यब्वयेगु खँय् पला न्ह्याकीगु स्वाभाविक हे खः । अथे हे नं संयुक्तराष्ट्र संघपाखें विश्वया आदिवासी व जनजातिया पहिचानया निंतिं अनेक योजना न्ह्यने हयाच्वंगु दु । थःपिनिगु सभ्यता व संस्कृति विश्वया न्ह्योने न्ह्यब्वयेत हे थुजोगु आवश्यकतायात कार्यान्वयन यायेगु छु अजूचाया पुगु ज्या मखु ।

युएसय् विविध नेवाः सांस्कृतिक गतिविधि न्ह्यागु खनेदु, तर नेवाः भाषाया छ्यलाबुला परिवार दुने हे नं जुयाच्वंगु मदु, थथे खःला ?
थ्व खँ युएसय्लय जक मखु, विश्वया न्ह्यागु देशय् नं पाय्छि खः । अले मेता खँ पिने च्वनाः नेवाः म्हसीकया निंतिं गुलि नं ज्या जुयाच्वन, व नेपालय् च्वनाः विचाः यायेगु पाय्छि थें मताया । विदेशय् नेवाः म्हसीका न्ह्यब्वयेगु खँय् अनेक वाधा व समस्यात खंकेफइ । नेवाः म्हसीकाया छुं हे चिं मदुगु थासय् थी थी नखः हनाः नेवाः धकाः म्हसीका बिया, थ्व उलि अपूगु ज्या मखु । नेपालय् च्वंपिन्सं पिनेच्वंपिं नेवाःतय्सं थःपिनिगु संस्कृति म्वाकाहल धयागु खँय् गर्व यायेफयेकेमाः । भाषाया नकरात्मक सोचयात बः बीमाःगु आवश्यकता मदु ।

गनतक्क भाषा ल्हाकेगु खँ दु, जिमिसं कुतः याना हे च्वनागु दु । तर ताःलाये फयाच्वंगु मदु । जिगु थःगु हे छेँय नं जिमि मस्तय्सं नेवाः भाय् ल्हाये मसःगु समस्या दु । मस्त थन हे जन्म जुल, तःधि जुल, अज्याःगु हे वातावरणय् उपिं ब्वलन । अथे थन हे जन्म जूपिं मस्तय्त नं भाय् स्यनेमाः धयागु चेत जिमिके नं दु । तर उकिया निंतिं गुकथं ग्वहाली जुइफइ धयागु न्ह्यसः नेपालय् उलिमच्छि भाषिक संघ संस्था दु, उपिंपाखें मजू, मात्र भाय्यात महत्व मबिसें संस्कृतिया खँय् जक लहरबहर याना च्वन धयागु इमिगु विचाः दु ।

थन च्वंपिं जक मखु विश्वय् दुपिं नेवाःभाय् मसःपिन्त गुकथं भाषा स्यने फइ धयागु चिन्ता सकसिकें दु । जि नेपाः वयागु इलय् थ्व समस्या गुकथं ज्यंकेफइ धकाः थी थी विज्ञपिन्के सहलह याना । सकसिनं सल्लाह बिल, तर ज्या तालाकेत सुं नं न्ह्यच्यूगु खनेमदु ।

थुगु समस्याया समाधान तापाक्क च्वना भाय् स्यनेगु, Distance learning हे खः । उलिमच्छि नेवाः भाषा विज्ञत नेपालय् दु, इमिसं थथे तापाक्क च्वनाः भाय् स्यनेगु पाठ्क्रम छगू दयेकेमाल धका धयां वास्ता मजू । थुकिया निंतिं जिमिसं प्रावधिक, आर्थिककथं ग्वहालि याये धकाः धया नं मात्र न्यना जक च्वन । व्यवहारिककथं ज्या यायेत सुं नं न्ह्यमच्यू । अले जिमिसं भाय् मस्यं धकाः कुंखिना जक समस्या ज्यनिला ?

मेखेर भाय् मल्हाःगु खँयात नेपालय् दुपिं नेवाः बुद्धिजीवितय्गु हे खँल्हाये । आः गुलि नेवाः अभियन्तया मस्तय्सं नेपालय् थःपिनिगु छेँय् नेवाः भाषं खँल्हाबल्हा यानाच्वंगु दु ? जिगु थःगु हे अनुभव छम्ह नेवाः अभियन्ता अमेरिका वःगु इलय् जिथाय् छेँ मस्तय्सं नेवाः भाय् खँमल्हाःगु खँय् अनेक टिक्का टिपणी जुल । जि वय्कःयात छि मस्तय्सं छेँय् नेवाः भासं खल्हाबल्हा याःला धकाः न्यनाबलय् वय्कलं जिमि मस्तय्सं ‘नेवाः भाय् थु, लिसः जक बी मसः’ थें जाःगु लिसः बिल । थुजोगु खायुगु यथार्थ झी नेवाः ख्यलय् दुबिनाच्वंगुयात नं ध्यानय् तयेमाः ।

डब्लू एन ओ विश्वया थी थी देशय् च्याप्टर दु, सम्वन्वय गुकथं दु ?
विश्वय् न्यनाच्वंपिं नेवाःतय्त थःपिनिगु म्हसीका, भाषा, साहित्यया विकासय् जागरण हयेगु निंतिं नीस्वनातःगु अन्तरराष्ट्रिय संस्था खः । जि युएस च्याप्टरया नायः । अथे हे विश्व न्यंकया नेवाःतय्त जागरुक यायेगु निंतिं विश्व नेवाः दिवस धकाः मार्च महिनाया अन्तिम सनिवार थुगु दिं हनेगु यानावयाच्वंगु दु । विश्व न्यंकया नेवाः च्याप्टर दुने माःकथंया सहलह, ग्वहालि जुइमफूगु वास्तविकता खः । थुकियात सकल नेवाःतय्सं थःपिनिगु नं जिम्मेवारी खः धयागु खँ वाःचायेकाः सशक्तकथं स्वापू बल्लाकेगु ज्या जुइमा ।

डब्लू एन ओपाखें नेपाःयात नं छगू च्याप्टरकथं कयातःगु दु, नेपाः नेवाःतय्गु मू वसोवास स्थान मखुला ?
विश्व न्यंकया नेवाःतय्त छथासं तयेगु निंतिं दकले न्हापां सन् १९९१ स नेपालभाषा मंकाः खलःया नायः पद्मरत्न तुलाधर अमेरिकाय् वःगु इलय् थुजोगु संस्थाया आवश्यकताया बारे सहलह जूगु खः । तर थुकिया मू भाला सुनां काइगु व ज्याकू गन तयेगु धयागु खँय् उगु इलय् हे विवाद जुल । छथ्व मनूतय्सं थुकिया मूज्याकु नेपालय् जुइमाः धकाः सः तःगु खः । मेगु पुचलं विदेशय् जुइमाःगु अडान काल । थुकिं हे यानाः उगु इलय् अमेरिकाया नेवाः संगठन एनपिपिए विभाजन तक्कं जूगु खः । नेपालय् मुज्याकू तयेमज्यू धाःपिन्सं अमेरिकाय् हे मेगु संस्था दयेकाः ज्या न्ह्याकल । तर थ्वं पलाः न्ह्याके मफुत । लिपा नेपालय् हे थुकिया मूज्याकू दयेमाः धकाः नेपालय् हे संस्था नीस्वन । तर विश्व नेवाः संगठनया न्हापांगु मुँज्या बेलायतय् जुइवं थ्व विवाद मन्त । अन ब्वतिकाःपिं नेपाःया वरिष्ठ भाषा सेवीतय्सं नं डब्लू एनओया विधानकथं नेपाःयात नं च्याप्टरकथं स्वीकार यानाः ज्या न्ह्याकावयाच्वंगु दु ।

गनतक्क नेवाःतय्गु मू बसोवासया स्थान नेपाः जुयाच्वंगु खँय् जिगु छगू हे जक इनाप दु, पिनेया अनेक मछिंगु थासय् च्वना नं नेवाः म्हसीकाया थी थी ज्याझ्वः जुयाच्वंगु दु, उकियात सकरात्मक सोचाइकथं पलाः ल्ह्वनाः माःकथंया सल्लाह, ग्वहालि बिइगु ज्या जुइमाः ।

छिकपिनिगु नेवाः भाषा, साहित्य, संस्कृति विकासया निंतिं गज्यागु कार्य योजना दु ?
मेपिनिगु खँ मल्हाये, थन युएस, टेक्सासय् नेवाः म्हसीकाया निंतिं अनेक ज्याया ग्वसा जुयाच्वंगु दु । जिमिगु युएस च्याप्टरया सोच धयागु दूर भाय् शिक्षा distance language learning खः । थुकिया निंतिं विश्वया नेवाः परिपेक्षय सकसितं ज्याख्यलय् दइकथंया पाठ्क्रम तयार जुइमाल । थुकियात माःगु प्रविधी व प्रशिक्षकपिन्त माःकथंया पारिश्रमिक बीगु ग्वसाः जिमिसं याये । तर खँ जक मखु, ज्या जुइमाल । थनं हे e-daboo नामं नेवाःतय्त जागरुक यायेगु ज्या नं न्ह्याकाच्वनागु दु ।
मेता खँ, छगू ई सफूुधुकू e-library नीस्वना । नेवाःतय्गु कला, संस्कृति, साहित्य अति हे प्राचीन व विकसित । तर थ्व खँ झीसं जक धयां मगाः मेपिन्सं नं थुइके माल, विश्वं हे स्वीकार यायेफइगु स्थिति ब्वलंकेगु निंतिं आःया प्रविधि छ्यलाः ई सफूकुथिया ब्यवस्थापन यायेदुसा ज्यू धयागु मान्यता जिमिसं कयाच्वनागु दु । स्वये सुनां गुलि ग्वहालि याइ ।

छिगु थःगु सन्देश छु दु ?
नेवाः म्हसीका, कला संस्कृतिया गुलि नं ज्या जुयाच्वना उखेपाखे सकरात्मक सोचाइ दयेमाल । मगाः मचाःयात कुलाबी माल । फुकथं ग्वहालि यायेगु खँय् प्रतिवद्ध जुइमाल । अमेरिका थें जाःगु सम्पन्न देशय् च्वंपिन्सं यक्वः ग्वहालि याये फइ धयागु सोच मखु, इमित इमिगु सिमित स्रोत व साधनया अधिकत्मक सदुपयोगु गुकथं याकेफइ धयागु योजना व विकासया खँ वयेमाल । झी सकलें जाना हे थःपिनिगु भाषा, सम्पदा, संस्कृतियात विश्वय् म्हसीका बी फइगु खँय् छगू हे जक सोचया विकास जुइमाल ।