इतिहास सही खः वा बाखं सही खः, थुकियात लनेगु झीगु हे ब्वहलय् दु । झीगु संस्कृति बुंगद्यःया जात्रा झीसं हनावयाच्वना । धार्मिक आस्थां जायाच्वंगु थुम्ह बुंगद्यःयात रातो मच्छिन्द्र वा मत्सेन्द्रनाथ नं धयातःगु दु । अथे हे बौद्ध अनुयायीतय्सं बुंगद्यःयात करुणामय वा पद्मपाणी लोकेश्वर नं धयावयाच्वंगु दु । थुम्ह द्यः धात्थें छु खः धकाः क्वछिगु खःसा आपालं विवाद वयेफु। तर नं थौं कन्हे मूलधारया संचार माध्यमं दक्वसित अपुक्क हे ह्याउँगु वर्ण जूगुलिं रातो मच्छिन्द्रनाथ धकाः धायेगु यानाच्वंगुलिं अप्वःसिनं रातो मच्छिन्द्रनाथ धकाः हे म्हसीका वयाच्वंगु दु ।
मच्छिन्द्रनाथ वा मत्सेन्द्रनाथ धकाः झीसं इतिहासय् स्वल धाःसा छम्ह सिद्ध योगी धकाः लुयाःवइ । गोरखनाथया गुरु मत्सेन्द्रनाथ धकाः नं लुइ । झीगु न्यँकँ बाखनय् नं गोरखनाथं कर्कोतक नागराजयात आसन दयेका च्वंगुलिं स्वनिगलय् वा मवःगु व गोरखनाथया गुरु मत्सेन्द्रनाथ स्वनिगलय् हयेवं गोरखनाथ आसनं दन अले नागत ब्यनावंगु व स्वनिगलय् वाः वःगु धयाःगु बाखं दु ।
मत्सेन्द्रनाथया किपाः व मूर्ति भारतय् थासं थासय् ब्वयातःगु दु । १२औं सदीया अन्त व १३औं सदीया शुरुपाखे गोरखनाथया चर्चा इतिहासय् दु । गोरखनाथया गुरु जूगुलिं मत्सेन्द्रनाथया ई नं समकालीन हे जुइ । निम्ह योग गुरुपिं धकाः भारतया इतिहासय् न्ह्यथनातःगु दु । तर भारतय् पुज्यानाच्वंम्ह मत्सेन्द्रनाथ व झीसं पुज्यानाच्वंम्ह बुंगद्यःया आइकोनोग्राफी गाक्कं पाः । मूल्य मान्यता पाः । उकिं थुम्ह निम्हसिया दथुइ छु समानता दु धयागु अनुसन्धानया विषय जुइमाः ।
मत्सेन्द्रनाथ वा मच्छिन्द्रनाथ वा बुंगद्यःया बाखं न्यँकँकथं जुजु नरेन्द्रदेवया पालय् आसाम वना ‘बुंग द्यः’ कयाहल धयातःगु दु । नेपाःया इतिहासय् धाःसा आःतक्क स्वम्ह नरेन्द्रदेव लुया वःगु दु । छम्ह लिच्छविकालीन, निम्हम्ह ११औं शताव्दीइ अले स्वम्हम्ह १२औं शताव्दी । १२औं शताव्दीया नरेन्द्रदेव थ्व समिकरणय् मिले मजू कारण थुम्ह नरेन्द्रदेवया पालय् ला बुंगद्यःया जात्रा हे लिखित रुपं अभिलेख दये धुंकल । झीगु वंशावलि कथं वा थीथी बाखनय् नरेन्द्र देवयात जुजु गुणकामदेवया काय् कथं नालातःगु दु । व ल्याखं थुम्ह नरेन्द्र देव धाःसा १०औं शताव्दी पाखेया म्ह जुल। अथेहे डेनियल राइटया वंशावलि कथं धाःसा नरेन्द्र देव गुणकाम देव सिबें च्यागु पुस्ता न्ह्यः याम्ह धकाः च्वयातःगु दु । थुम्ह नरेन्द्र देव अंशुवर्मा धुंकाः नापनापं लुयावइ । गुकीं थुम्ह नरेन्द्रदेव लिच्छविकालीन धकाः पुष्टि जुइ । थुगु तिथियात चीनया इतिहासलिसे ल्वाका स्वल धाःसा नं थुम्ह नरेन्द्र देवया राज्यकाल ७गू सताव्दी पाखेया जू वइ । अथे धैगु सन् ६४३ पाखेर खः ।
हेमराज शाक्यया स्वयम्भु महाचैत्य पाखे अंशुवर्माया बुंगमतिया शिलापत्रय् थुगु क्षत्रय् अन्न यक्व उत्पादन जुयाः खा, फा, न्यायात दुःख कष्ट मब्युगुलिं कर रोका यानागु उल्लेख यानातःगु दु । बुंगम अर्थात बुंग धैगु देय् तसकं अन्न सयाच्वंगु देस धयागु प्रष्ट जू । नेपाल संवत् शुरुजुइ न्ह्यः अथे धैगु सन् ८८० न्ह्यःया धटनायात बः बिइ कथं गोपालराज वंशावली नेपाल जुजु नरेन्द्रदेव व आचार्य वन्धुदत्त निम्हेसित श्री बुंगम लोकेश्वरया जात्रा न्याकेगु श्रय बियातःगु दु । नेसं ३४७ – ३५५ (सन् १२२६ निसें सन् १२३४तक्क नेपालय् च्वंम्ह)य् चीनं वःम्ह छम्ह भिक्षुं बुंगय् अवलोकितेश्वरया अदभूत मूर्तिया वर्णन यानातःगु दु । थुगु तथ्यं छु स्थापित याइ धाःसा बुंगःद्यः झी नेवाःतय्गु मौलिक द्यः खः । नेवाःतय्सं हनाच्वंम्ह वर्षा वा कृषि वा अन्नया द्यः कथं नालेछिं । ऐतिहासिक प्रमाणं नेपाल संवत् शुरु जुइ न्ह्यः निसें हे थन बुंग व बुंगद्यःया अस्तित्व लुइ धुंकल । झी थुकी आ अलमल जुइ म्वाल । तर अलमल जुइमाःगु थाय् धैगु मत्सेन्द्र नाथया बिषयलय् खः गुम्ह १२ औं सदिया जः खः तिनि अस्तित्व दुगु खः।
नेपाया इतिहासय् गोर्खाया जुजुपिंसं स्वनिगः त्याके धुंकाः झीगु थ्याःसफूया लिधंसाय् च्वःगु न्हू न्हूगु इतिहास व बाखंया खँय् अा हाकनं छक्व अनुसन्धान यायेगु इ वःगु दु छाय्धाःसां झीसं सिइके माःगु खँ धयागु झीगु नेवाः वंशावली गन नं बुंगद्यःयात मच्छिन्द्रनाथ वा मत्सेन्द्रनाथ धकाः न्ह्यथनातःगु मदु । थ्व बिषयलय् झीसं अझं अनुसन्धान यायेल्यं दनिं ।
लिधंसा
(जोन के लकया रातो मत्सेन्द्रनाथ अफ पाटन एण्ड बुंगमति, ज्याेतिरत्न शाक्यया बुंगद्याेया बाखं , लाइडेनया रिसर्च पेपर – नाथ सम्प्रदाय्)
