रीतादेवी प्रधान (जोशी), रुमाठया जन्म / स्थान – वि.सं. २०१० साउन । समसामायिक विषयया लेख रचना लिसें बाखं, च्वखं, संस्कृति साहित्य व चिनाखँय् च्वसू न्ह्याका दीम्ह वय्कःया थी थी विषयया सफूत पिदने धुंकूगु दु । वय्कलं मचा साहित्य नं च्वया दी । थौकन्हे – अमेरिका, क्यालिफोर्नियाय् च्वना दी ।
साहित्य सृजन मात्र च्वसा न्ह्याकेगु जक मखु, थःगु मनया भाव, आवेग, लसता प्वंकेगु नं छगू माध्यम खः । थः गन एकान्तय् लाइ, थःगु नुगः खँ प्वंकेत सुं न्ह्योने दइमखु, थःगु दुःख वेदनाया अनुभूतिं थःत हे लित्यू लिनाच्वनी, अन मचायेक हे ब्यथा, चिन्तन, लसता, खुसि पिदनाच्वनी । उकियात हे च्वसाया माध्यमं भ्वँतय् ल्हयेगु यात कि छगू कृतिया जन्म जुइ । मनय् आनन्द वइ ।
मनूया मन अतिकं चंचल । म्ह न्ह्याथाय् दुसां थः ब्वलंगु थाय्, ई, लकस ल्वमंके फइमखु । जीवनया छगू मू आधार जुयाच्वनीगु अज्यागु लकसं अनेक यथार्थ लुमंका बिइ, कल्पना सिर्जना याना बिइ । उकिया प्रस्फुटन हे साहित्यया जीवन्तता खः ।
रीतादेवी प्रधान (जोशी) रुमात थौं थःगु जन्मस्थानं गुलिखे तापाक्क च्वनाः जीवन हनाच्वंगु दु । पाश्चात जीवन शैली लिसे थः जन्म जूगु संस्कार, वातावरणलिसे दाना स्वयेत स्वइ, अनेक फरक खंकी, आकर्षित जुइ, वितृष्णा ब्वलनी । तर जीवन अय्नं म्वायेगु हे निंतिं खः धयागु मान्यताय् ई व स्थितिनाप सहमति व सम्झौता यायेत वाध्य जुइ । ‘खनाखँ’ सफू थुकिया हे लिच्वः जुइ । थ्व सफू पूर्णरूपं बाखं सफू नं मखु, आत्मवृतान्त नं मखु, मात्र थःम्ह अनुभव यानागु अनेक स्थिति, परिस्थितिया उदहरण जक खः । बाखं शैली हनातःगु वृतान्त खः । पूर्व व पाश्चात सभ्यताया् म्वायेत वाध्य जुयाच्वंम्ह छम्ह च्वमिया नुगः खँ खः ।
‘खनाखँ’ दुने मुक्कं १४ पू बाखं दुथ्याकातःगु दु । फुक्क हे बाखं अनुभव, लुमन्ति, मनया आवेग, सन्तुष्टि–असन्तुष्टिया खँ दुथ्याकातःगु दु । छुं छुं बाखंत न्हापा पत्र पत्रिकाय् पिदने धुंकूगु दु । तर थ्व सफू ब्वनेबलय् सुं नं मनू थःगु जन्मस्थलं न्ह्याक्वः हे तापाक्क वंसां थः ब्वलंगु संस्कार, संस्कृति ल्वःमंके फइमखु धयागु सन्देश दु । पाश्चात जीवनशैलीं थःपिनिगु संस्कार, संस्कृति न्हंकैमफइगु खँ उलातःगु दु । नेपाःया लकसयात लुमंका च्वयातःगु बाखं दुने मनू न्ह्याथाय् दुसां मन ला नेपाः दुने हे दुगु आभास बियातःगु दु ।
बाखं सरल भाषां च्वयातःगु दु । कल्पना स्वयां यथार्थ हे अप्वः न्ह्यब्वयातःगु दु । विदेशय् च्वना नं थःगु मांभाय्या सेवा यायेत तल्लिन जुयाच्वम्ह मय्जु रीताया कुतः च्वछाये बहःजू । सफू ब्वने बहः जू । सफूया पिकाक नार्गाजुन पब्लिकेशन, यल खः ।
