यज्ञरत्न धाख्वाः जन्म – थाय् ने.सं. १०६२ गुंलागाः ७, क्वालखु, यल । शिक्षा – स्नातक, मां बुद्धिमाया धाख्वाः, बा दानरत्न धाख्वा, कृति– सारी, न्हूछेँ, व उई मखु, च्वसापासा, हारांमैचा, इस्ताम्बुुलया सतक बञ्जाः हिराया मू । सिरपा दाता – दान्यहिरा सिरपा
नेपालभाषा बाखं साहित्यय् थःगु हे मतापय न्ह्यानावनाच्वंम्ह छम्ह बाखंच्वमि, साहित्यकार यज्ञरत्न धाख्वाः खः। हरेक दँय् थःगु हे खर्चय् नेपालभाषा एकेडमी पिकाक जुया पिदनीगु बाखंसफू व दान्यहिरा सिरपाया वय्कः दाता जुया दी । उकथं पिदंगु ‘हिराया मू’ बाखं सफू नं खः । थुकि झिंछपु चिबाखं व छपू नियात्रा दुथ्यानाच्वंगु दु । बाखं फुक्क हे समाजिक व यथार्थवादी जुयाच्वंगु दु ।
नेपालभाषाया बाखं धुकू समृद्ध यायेगु ज्याय् मद्दिक्क कुत यानाच्वना दीम्ह बाखं च्वमि भाजु यज्ञरत्न धाख्वाः छम्ह यथार्थवादी साहित्यकर्मी खः। वय्कःया बाखं ब्वनेबलय् थःगु हे समाज दुने न्ह्यानाच्वंगु, थःगु हे समाजया पात्रतय्गु यथार्थ थें खनेदु । वय्कःया बाखं लेखनय् थःगु हे विस्कंकथंया पहः व शैली दु । बाखंयात जीवन्त यायेगु निंतिं वय्कःया सम्वाद शैली विशेषकथं न्ह्यब्वये फइ ।
वय्कःया बाखं मात्र सामाजिक चित्रण मजूसे घटना प्रधान नं जुइगु याः । घटनाया ब्याख्या विवरण अति सहज खनेदुथें गन नं अतिसयोक्ति जुयाच्वंगु तायेके फइमखु । थःगु न्हिथंया अनुभव थःगु हे लागा दुने जूगु घटनायात बाखंया शैली न्ह्यब्वयेगु वय्कःया विशेषता खः । छम्ह सामान्य मनूया नुगः दुने ब्वलनीगु द्वन्द, अन्तरविरोध व दुविधा हे वय्कःया बाखंया बाखंचू जुइगु याः । थुजोग बाखं ब्वनेबलय् बाखंया घटना थःत हे जुयाच्वंगु वा थःगु हे जःखःया परिवेशया लू लुयावयाः बाखं सरल व सहज अनुभव जुइ । उकथं हे बाखनय् छय्लीगु खँग्वः व सम्बाद शैली नं काल्पनीक स्वयां यथार्थ हे अनुभव जुइ ।
यज्ञरत्न धाख्वाः छम्ह सिद्धहस्त बाखंच्वमि खः । वय्कःया बाखं न्हापांनिसें हे थी थी पत्रिकाय् पिदनेगु याः । वय्कःया न्हापांगु बाखं सफू ‘सारी’ पिदंगु आः ५५ दँ दयेधुंकूगु दु । तर च्वमिया लगनशिलता धायेमाः वय्कलं थौंतक्क नं बाखं च्वयेगु यानाच्वंगु दु । अथे हे वय्कःया लेखन शैली व बाखंया विषयवस्तु नं ईकथं हे हिलावनाच्वंगु अनुभव नं यायेफइ । चलायमान समाज दुने जुयाच्वंगु परिवर्तनयात नाला हे वय्कलं थःगु बाखं लेखन शिल्प न्ह्याकाच्वंगु दु ।
बाखं लेखन शिल्पया छगू विशेषता बाखंया शुरु व अन्त्य नं खः । बाखं न्ह्याकेगु खँय् कौतुहलता व अन्त्यया खँय् ब्वनामिया अनुमान स्वयां फरककथं क्वचायेकाः ब्वनामितय्त अजू चायेकेगु पह नं बाखं च्वमि यज्ञरत्न धाख्वाःया छगू विशेषता खः । थ्व ल्याखं बाखंच्वमि यज्ञरत्न धाख्वाः छम्ह असाधारण बाखं च्वमि नं धायेफइ ।
वय्कःया इलय् ब्यलय् नियात्राया च्वसु नं पिकयादीगु याः । अज्यागु लेखनय् नं न्हूपहः खनेदयाच्वंगु आभास ब्वनामिपिन्सं यायेफइ ।
