दलिततय्त भेदभावयात धकाः कामी रुपा सुनारं सरस्वती प्रधानलिसें उगु ईया शिक्षामन्त्री, सरकारी वकील, अनामनगर पुलिस परिसर लिसें मेमेपिनिगु विरुद्धय् तयातःगु रितया सुनवाइ जुयाः सर्वोच्च अदालतय् विचाराधीन जुयाच्वंगु दु । कामी रुपा सुनारं कानूनी विरुद्ध ज्या यात धकाः वयागु विरुद्धय् थी थी निकायस उजुरी दर्ता जुयाः कानूनीरुपं न्याय निरुपण जुइमाः धकाः तयातःगु निवेदन, उजुरी, जाहेरी दर्ता विषय छुं कारवाही जुयाच्वंगु न्यनेमदु, तर सर्वोच्चं अदालतं कामी रुपा सुनारया सुरक्षाया निंतिं प्रहरी पाः बियाः सुरक्षा यानातःगु खँ चर्चाय् दु । छुं नं मुद्दा दुने वादी प्रतिवादी दयाच्वनी । कामि रुपा सुनार व सरस्वती प्रधानया मुद्दाय् छम्हलिसे मेम्ह वादी प्रतिवादी खः । थुकि विभेद खनेदयाच्वन । न्याय निरुपणया ज्या न्ह्याना हे च्वनी । सामाजिक व व्यवहारिकरुपं थ्व मुद्दां गज्यागु स्वरुप काइ व इलं हे जक क्यनेफइ । तर विद्यमान कानूनी व्यवस्थां छुं नं तर्क वितर्कं सुयातं न्याय मजुल धयागु सन्देश आम जनताय् ब्वलनाः न्याय व न्यायमूर्तीपाखे हे वितृष्णा मब्वलनेमाः धयागु च्यूता सकसियां जुइमाः ।
दलित वा सु नं ल्यूने लानाच्वंपिं जातजातियात गनं विभेदया ब्यवहार जुइमज्यू धयागु मान्यता सकसिकें दयाच्वनी । गुम्हेसिनं थ्व क्यनेत जक वा थःपिं नं समान व्यवहारया हिमायती खः धकाः क्यनेगु निंतिं अनेक प्रपंच याना च्वनी । म्हुतुं छता धयाच्वंसां ब्यवहारं मेता हे यानाच्वनी । हिलावंगु ई लिसें थुज्योगु ब्यवहारया अन्त्य यायेगु मानव स्वभाव हे खः । तर अहमय् म्वानाच्वंपिं छगू वर्गया मनूत थःपिं हिलेत तयार जुयाच्वनी मखु । गन तक्क जातीय विभेदया खँ दु, नेवाः समाजय् नं छगू इलय् राज्य सत्ताया बलं नेवाः जाति दुने नं सामाजिक विभेदया व्यवहार क्वचिनातःगु हे खः । छगू इलय् ज्या शिल्पया लिधंसाय् ब्वथलातःगु विधियात जात विभाजनकथं राज्यं नालाः नेवाःदुने नं अनेक जातया ब्ववस्था यानाः नेवाः दुने सामाजिक विभाजन हयेगु ज्या जूगु खः । धार्मिकरुपं नेवाः दुने नं बौद्ध व शैव अनुयायीतय्गु उपस्थिती दुगु खःसां इमिसं न्ह्याकावयाच्वंगु फुक्क हे व्यवहारय् समानताया नीति नाला वयाच्वंगु तथ्य खः । तर नेवाःत राज्य सक्तिया मिखाय् थुकथं कं जुयाबिल कि थुमित कजे यायेत अनेक सामाजिक, धार्मिक, कानूनी, व्यवहारिक नीति नियम दयेकाः ‘विभाजन व शासन’ सिद्धान्त नाला हे च्वंगु दु । छगू इलय् राज्यपाखें हे ‘नेवाःतय्गु जातीय ऐन’ धकाः तक्क. दयेकेगु ज्या जुल । नेपाः दुने अनेक व वर्ण व जातजाति दुगु यथार्थ खः । छुं नं मेगु जातिया ऐन दयेकेत सत्ता शासकत न्ह्यच्यूगु खनेमदु, तर नेवाःतय्गु जातीय ऐन जक दयेकेत सत्ता छाय् न्ह्यचिल । थुकिया छगू हे लिसः खः नेवाःत सभ्य, सक्षम व सशक्त शक्ति खः । थुमित न्ह्याःगु माध्यमं नं नियन्त्रणय् तयेमाः धयागु राज्य नीति हे खः । थुकिया निरन्तरता आः मुलुकय् गणतन्त्त वल धाःसा नं जुया हे च्वंगुदु ।
जातीय विभेद, विशेषकथं दलित दुने न्ह्यानाच्वंगु आः जक मखु, सदिऔं ई न्ह्यवनिसें वैभविक काल, मनुया इलंनिसें हे न्ह्यानाच्वंगु तथ्य प्रमाणित जू । मनुया सिद्धान्तकथं हे प्यंगू वर्णय् मनूतय्त विभाजन यानाः ब्रम्हु जातियात सर्वश्रेष्ठ धकाः मान्यता उगु इलय् नं बियातःगु खः, आःया इलय् नं थुकिया अस्तित्व मन्त धाये फयाच्वंगु मदुनी । आःया इलय् नकतिनि हे जूगु छगू राजनैतिक परिदृष्यय् छम्ह दलितयात दलित जूगु हे कारणं क्वजिइ धुंकूगु मन्त्र ीपदं तकं विमुख याना ब्यूगु दु । कामी रुपा सुनारया प्रकरणय् वयात दलित जूगु हे कारणं छेँ थुवाः सपना प्रधानं कोथा बिइ धकाः धया नं कोथा मब्यूगु मूल मुद्दा दयेकाः अदालतय् मुद्दा न्ह्यानाच्वंगु दु । मेखेर मेम्ह दलित दोबाटे विश्वकर्मायात कास्की प्रदेशय् बहुमतं हे मन्त्री पदय् नियुक्ती यायेगु क्वःजि धुंकाः नं पार्टीया हाइकमाण्डया निर्देशनं मन्त्री मदयेकूगु समाचार व्यापक जूगु दु । कामि रुपा सुनारया मुद्दाय् कोठा बालं बिइ धकाः दलित जूगुया कारणं थःगु बचंपाखें लिच्यूगु धयागु दुसा दोबाटे विश्वकर्माया मुद्दाय् मन्त्री जुइगु पक्का जुयाः वसः नापं पुना सपथ ग्रहणया निंतिं वनाच्वंगु इलय् दलित जूगुया कारणं (?)लय् दथुइ हे मन्त्री पदया धलखं नां चिइका छ्वःगु चर्चा दु । उकिं ताŒवीक रुपं मुद्दाया प्रकृति छगू हे खनेदु । निम्हेसितं बिइधाःगु काये मखन । कामी रुपा सुनारया मुद्दाय् ‘हाय्तोवा’ यानाः चिल्लाय् दंपिं नेवाःलगायत राजनीतिक, सामाजिक अभियन्ता आः छाय् सुम्क ? वास्तविकता थन हे सुलाच्वंगु दु ।
कामी रुपा सुनारया मुद्दाय् तत्कालीन शिक्षा मन्त्री कृष्णगोपाल श्रेष्ठ नं स्वाकाहःगु खँय् नं वय्कःया विषय नं सम्माननीय अदालतं आदेश जारी यानातःगु दु । सरकारी पदयात गैरजिम्मेवारीरुपं दुरुपयोग यात धयागु वादीया जिकिर दु । थ्व दावी छखेर खःसा मेखेर तत्कालीन शिक्षा मन्त्रीया अन उपस्थिति व सरकारी वकिलया ज्याकुथिं हे ‘हिरासतय् तयाः’ अनुसन्धान यायेम्वाःगु धकाः रिहाइ लिपा हे जकया गतिविधि बाहेक मेता छुंकथंया जिकिर अन मदु ।
कामी रुपा सुनारया एकतर्फी जाहेरीया कारणं अन निगुलिं पक्ष व विपक्षतय्गु ब्यापक जमघट जुयाच्वंगु व पक्ष विपक्षय् अनेक नारा व हुला दंगा जुइफइगु संभावना सामाजिक संजालय् बांलाक्क हे खनेदयाच्वंगु खः । निषेधित क्षेत्र दुनेया तनावं न्ह्याथेंजाःगु सुरक्षात्मक कारवाहीया संभावनायात खनाः तत्कालीन शिक्षा मन्त्रीं हिरासतं मुक्त जुम्हेसित सुरक्षित अवतरण याःगु खँय् नं कामि रुपा सुनारया पक्षं कानूनी मुद्दा दयेकाः वर्तमान प्रसंगय् समाज दुने जातीय हिंसा ब्वलंकेगु षडयन्त्रयात अझं तिब बिइगु ज्या जूगु दु धाइपिनिगु विश्वासयात झन हे क्वातुका ब्यूगु दु ।
अदालतय् विचाराधीन मुद्दाया विषय अप्वः चर्चा यायेगु पाय्छि मखु । तर आःया प्रकरण तत्कालीन शिक्षा मन्त्री कृष्णगोपाल श्रेष्ठ प्रत्यक्षरुपं स्वानाच्वंगु ल्याखं वय्कःया गर्दन च्वये नांगाःगु तलवार यग्गाना च्वंगु खँ नकारे यायेफइमखु । कामी रुपा सुनारया सम्पूर्ण प्रकरण हे छगू षडयन्त्रया लिधंसाय् न्ह्यानाच्वंगु व कानूनयात हतियार दयेकाः नेवाः समाजया ब्वलय् बन्दुक दिकाः गोली चले यायेगु कुतः जुयाच्वंगु खँयात नं मखु धायेफइगु स्थिति मखु । नेवाःत न्ह्याबलें त्वाकः हे जक जुयाच्वनीगु स्थिति मखये धुंकल । कृष्ण गोपालया प्रकरण थुकि जवर्जस्ती स्वायेगु कुतः जूगु वाःचायेके फयेमाः । थ्व व्यक्तिया प्रकरण मखु, समस्त नेवाः समाजप्रतिया आक्रमण खः । ‘खःसां च्यः, मखुसां च्यः’या नांगा तरवारं लाकीगु घाःपाखें सुरक्षित जुइत सकलें सचेत जुइमाः ।
