वर्तमान स्थिति नेवाःत जक मखु विश्वया सम्पूर्ण मानवजाति हे असहज परिस्थिति म्वायेत वाध्य जुयाच्वंगु दु । सहज जीवन यापन छगू कथिन परिस्थिति जुयाच्वंगु दु । अथे खःसां छथ्व मनूत नेपाःया आदिवासी नेपाःया मूलवासी नेपाल मण्डलया नेवाःतय्त थज्यागु परिस्थिति नं दमन यायेगु रणनीति अभ्यस्त जुयाच्वंगु आभास स्वनिगःया नेवाःतय्सं यानाच्वंगु दु ।
थौंकन्हे कोरोना भाइरस कोभिड १९या चर्चा हरेक मनूया म्हुतुइ घाना च्वंगु दु । थ्व महामारिपाखें गुकथं मुक्त जुइफइ धयागु चिन्ता जुयाच्वंगु दु । थज्यागु विषम परिस्थिति नं थनया नेवाःत विशेषकथं छेँ थुवाःतय्त राज्यं स्वयेगु दृष्टिकोणय् हिलासू वःगु मदुनी । छुं ई न्ह्यः छेँ थुवाःतय्त लच्छिया छेँ बा मकायेत मन्त्रीपरिषदया बैठकं इनाप याःगु दु । थ्व इनाप कोरोनाया संकटयात ध्यानय् तयाः मुलुकया आर्थिक गतिविधि ठप्प जुयाच्वंगु कारण याःगु दु ।
स्वनिगःया नेवाःत ततःखागु छेँ दनाः बालं बियाः नयाच्वंगु धारणा स्वनिगलं पिने वयाः थन डेरा कयाः च्वनाच्वंपिं मनूतय्गु बिचाः दु । इमिगु मिखाय् स्वनिगलय् च्वनिपिं मनूत धयापिं अति सम्पन्न व मोजमस्ती च्वनाच्वंपिं धयागु धारणा ब्वलंका च्वंपिं खः । अझ माओवादीतय्सं जनयुद्धया नामय् सशस्त्र आन्दोलन न्ह्यानाच्वंगु इलय ‘स्वनिगःया मनूत निखा स्वखा छेँ दनाः मोजं च्वनाच्वंपिं, गां गामय् छघः लः कायेत घण्टौ न्यासी वनेमाः, तर स्वनिगःया मनूतय् छेँया कोथा कोथा पतिकं लः दु, हिति दु, इमिसं विपन्न मनूतय्त शोषण यानाच्वंगु दु, उकिं स्वनिगः दुने हे आन्दोलन यायेत येँ, यलय् च्वपिन्सं माओवादीया कार्यकर्तातय्त बासं बीमा, नये त्वने याकाः लहिमाः’ धकाः घोषणा हे यानाः स्वनिगः दुने दुहाँ वयेगु कुतः याःगु खः । तर स्वनिगःया सकल नेवाःत छथासं च्वना थुकिया विरोध यायेवं माओवादीत सहर दुहाँ वयेगु आँट मयागु खँ स्वनिगःवासीपिन्सं ल्वंमंकूगु मदुनी ।
मन्त्रीपरिषदया ‘लच्छिया छेँ बहाः मकायेगु’ अनुरोध छुकिया आधारय् जूगु खःधयागु खँ सीके मफुनी । अथे हे थन वसोवास यानाच्वंपिं स्वनिगःवासीतय्सं थुकिया पृष्ठभूमि ल्वःमंके फूगु मदुनी । थुकिं आःया हिलावंगु राजनीतिक परिवेशया ल्यूने थुपिं हे माओवादीया मनूत मन्त्री जूगु कारणं न्हापाया सोचय् अझं हिलासू मवनीगु खँ थुइके फइ ।
हिलावंगु परिवेशया दुने हे माओवादीया मनूत मन्त्री व प्रधानमन्त्री जुइवं इमिसं दकले न्हापां नेवाःतय्त हे निशाना दयेकूगु मेमेगु घटना नं वाःचायेके फइ । जनयुद्धया इलय् थुमिसं जिल्लाया सदरमुकाम व स्वनिगः दुनेदुपिं भतिचा सक्षम नेवाःतय्त आक्रमण यायेगु, इमिगु सम्पत्ति लाका कायेगु ज्या यात । स्वनिगः दुने हे नं ‘चन्दा आतंकं’ नेवाःतयगु जीवन कष्टकर यानाबिल । गां गामय् बेल गाढातक्क न्ह्याइगु लँ मदुथाय् विकास यायेगु त्वःता स्वनिगः दुने ‘ट्राफिक जाम’ जूगु त्वहः तयाः सलंसः दँ न्ह्यवनिसेंया प्राचीन वस्ती, संस्कृति सम्पदा व थनया मनूत वसोवास यानाच्वंगु पुर्खाया छेँ डोजरं ध्वस्त याना तबालाःगु लँ दयेकेगु नामय् स्वनिगःया नेवाःतय्त पीडित यात । आः नं फास्ट ट्राय्कया नामय् सलंसः पी अन्न सइगु बुँ, छेँ, सम्पदा ध्वस्त यायेगु योजना न्ह्याकाच्वंगु दु । स्मार्ट सिटि दयेकेगु नामय् थनया आदिवासी नेवाःतय्गु नामोनिशान मदयेकेगु ग्वसाः यानाच्वंगु दनी ।
लच्छि छेँ बाः मकायेगु मन्त्रीपरिषदया ‘अनुरोध’ दुने थुजोगु हे पृष्ठभूमि मदु धयागु बिचाः मयायेगु थाय् मदु । खय्तला आःया इलय् सरकारं ‘अनुरोध’ धकाः थुकियात भुनेगु ज्या यानाच्वंसां छथ्व मनूत थ्व हे खँयात कयाः सरकारया ‘निर्णय’ धयागु भान बीकथं संचार ख्यलय् प्रचार प्रसार यायेगु ज्या यानाच्वंगु दु । विशेषकथं सामाजिक संजालय् मन्त्री, प्रधानमन्त्रीया किपा हे तयाः ‘सरकारी निणर्य’ धयाकथंया भ्रम बी थें न्हिं न्हिं हे अनलाइन समाचारवालातय्सं थुकियात मूविषयकथं सम्प्रेशण यानावयाच्वंगु दु । सरकारया ‘निणर्य’ मन्यन धाःसा कारवाही जुइ धकाः नं ख्याच्वः बिइगु यानाच्वंगु दु । थुजोगु समाचार ब्वनाः स्वनिगःवासीत आँटे चायाच्वंगु दु । यथार्थ थुइके मफयाः अन्यौलय् लानाच्वंगु दु । थ्व विवाद कोरोना भाइरसया प्रभाव क्वचायेधुंकाः झन हे अप्वया वनीगु खनेदु ।
कोरोना भाइरसया संक्रमणं मुलुकया हे आर्थिक गतिविधि ठप्प जुयाच्वंगु दु । हरेक मनू, ब्यापारया आर्थिक गतिविधि प्रभावित जुयाच्वंगु दु । गथे छेँ बालं च्वनिपिनिगु आम्दानी मदया च्वंगु दु, अथे हे बालं तयाः परिवार न्ह्याकाच्वंपिनि यदि बाः मवल धाःसा इमिगु आर्थिक स्थिति छु जुइगु खः धयागु सोच आः मुलुक संचालन यानाच्वंपिन्सं विचाः यानाच्वंगु मदु । छखा छेँ दनेत छगू परिवारया जक हिचःति हाइगु मखसे पुर्खो पुर्खानिसेया पुर्खातय्सं नयेगु त्वनेगु वास्ता मयासें छखा छेँ धस्वाकातःगु जुइ । आः हे नं गुलिखे छेँ बैकया त्यासा कयाः दयेकूगु जुइफु, छेँया बालं वइगु दामं हे बैकया त्यासा पुलाच्वंगु जुइफु । यदि इलय् बैकया त्यासा पुले मफुत धाःसा बैकं थःगु लगानी असुल यायेत छेँ हे लिलामी तयाः उठे यानाच्वंगु नं सकसिनं स्यूगु हे खँ खः । आः नेवाःतय्गु सम्पत्तिया नामय् ल्यनाच्वंगु छखा छेँ नं बैकं थःगु त्यासा असुल यायेत कारवाही न्ह्याकल धाःसा नेवाःतय्गु स्थिति छु जुइ, अपुक हे अनुमान यायेफइ । थुकथं स्वनिगलं छेँ थुवाः नेवाःत चीका छ्वयेगु षडयन्त्रया थ्व मेगु शुरुवाट खः धयागु आशंका ब्वलनीगु स्वाभाविक हे खः ।
थःपिनिगु आम्दानीया आधार जुयाच्वंगु छेँ बहाल थःपिन्सं त्वतेगु खःसा उकिया थासय् थःपिनिगु राहत गुकथं जुइ ? सरकारया दायित्व छु जुइ ? आः नकतिनि वःम्ह न्हूम्ह गभर्नरं बैकया त्यासाय् ब्याज मिनाह मजुइगु खँ सार्वजनिक याये धुंकूगु दु । थुकिया निंतिं ब्याज पुलेगु ई तना बियागु दु धयागु धापू सरकारया दु । सरकारं थःगु दायित्व पूवंकेत लिचिलेगु अले निरह छेँ थुवाःतय्त लच्छिया बालं (आः थ्व थहाँ वना स्वलाया बालं) मकायेत इनाप यायेगु सरासर बेइमानी खः, षडायन्त्र खः ।
बालं च्वनेगु व बालं तयेगु नितान्त छेँ थुवाःया सम्पत्तिया अधिकार खः । यदी थुगु निगू पक्ष दुने समझदारी जुल धाःसा बालं कायेगु, त्वतेगु खँय् छुं विवाद दइमखु । अथे हे सरकारं बैकय् ब्याज पुलेगु ई तनेगु याःथें छेँ थुवाःतय्सं नं ई तने फइगु स्थिति दयेकं नं ‘बाः हे मकायेगु’ सरकारया अनुरोधया ल्यूने छु षडयन्त्र सुलाच्वंगु दु, इलय् हे बिचाः याये फयेकेमाः । छेँ थुवाःतय्सं सः तयेके फयेमाः ।
