विश्व कोरोना भाइरसया आक्रान्तं त्राहीत्राही जुयाच्वंगु दु । थ्व भाइरस नेपाःमितय्त प्रभावित मयायेमा धकाः नेपाः सरकारं नं माःकथं कुतः न्ह्याकाच्वंगु दु । राज्यया फुक्क हे बजेट क्वपाला थुकिया रोकथामया निंतिं प्रचार प्रसार यानाच्वंगु दु । मुलुकयात लकडाउन हे यानाः तमाम आर्थिक गतिविधि ठप्प यानातःगु दु । तर सच्छिगु न्ह्यसःया छगू न्ह्यसः थ्व कुतः आम सर्वसाधारणं थुइगु भाषां जुया च्वंगु दु ला ? सरकारं छगू हे भाषं जक यानाच्वंगु प्रचार प्रसार बहुभाषिक देय्या जनतां थुयाच्वंगु दु ला?
सरकारं याःगु फुक्क कुतः छगू हे भाषं जक प्रचार प्रसार जुयाः नेपाःमितय्गु संविधान प्रदक्त हक अधिकार हनन जुयाच्वंगु दु । नेपाःया संविधानं नेपालय् न्ववाइगु फुक्क मां भाय् नेपाःया राष्ट्रिय भाय् खः धकाः अधिकार प्रदक्त जुइइधुंकाः नं संविधान कार्यान्वयन यायेमाम्ह सरकारं थुकियात वेवास्ता यानाच्वंगुया छगू ज्वलन्त आधार वर्तमान सरकारं यानाच्वंगु गतिविधियात काये फइ ।
कोरोना भाइरस विश्वया निंतिं हे अप्रत्यासित अले अति हे म्हो इलय् थ्व विश्वय् न्यना वनाः थुकिं झिद्वलं मयाक मनूतय्गु प्राण काये धुंकूगु दु । लखौं मनूत संक्रमित जुयाः वासः याकाच्वंगु दु, उकिं थुकिं सीपिनिगु ल्याःया ग्राफ थहाँ वनीगु निश्चित दु । नेपाः दुने नं कोरोना भाइरसया संक्रमिततय्गु ल्याः अप्वया वनाच्वंगु दु । संक्रमितया शंका जुयाच्वंपिं सीना च्वंगु दु तर आः तक्क थ्व हे भाइरसया कारणं मृत्यू जूगु खः पुष्टि मजूनी । थ्व हे कारणं कोरोणा भाइरसया संक्रमणप्रति सकलें अझं होशियार जुइमाःगु आवश्यकता दनी । झीसं थुगु भाषां थुकियात अझं थुइकाः आम जनताया प्राण बचे यायेमाःगु दु ।
छुं नं समस्याया समाधान समस्याग्रस्त समुदायस थ्यंकेत ताः मलात धाःसा उकिया प्रभावकारिता बारे न्ह्यसः ब्वलनीगु स्वभाविक हे खः । सरकारपाखें कोरोनो भाइरसया असरयात कयाः न्ह्याक्वः हे प्रचार याःसां, न्ह्याःगु हे ऐन नियम दयेकूसा उकिया पालन यायेत, खँ थुइकेत सम्बन्धित मनूतय्गु न्ह्यपुइ खँ दुहाँ वनेमाः । कोरोना भाइरस, लकडाउन थें जाःगु खँग्व आम मनूतय्गु निंतिं न्हूगु खँग्वः खः । थुकिया अर्थ व गाम्भीरतायात कयाः मनूतय्सं थुइगु भासं प्रचार प्रसार यायेमाः, थुइका बीमाः । लोकतान्त्रिक मुलुकया प्रत्येक नागरिकयाके सुचनाया हक दइ धयागु मान्यता नेपाः सरकारं नं क्वबियातःगु दु ।
नेपाः बहुभाषिक व बहु जातीय राष्ट्र खः । कोरोना भाइरसया असर व निदानयात कयाः सकल बहुभाषितय्सं थुइगु भाषां थुकिया खँ सम्प्रेसन जुइमाः । मजुल धाःसा थुकिया प्रभावकारिता दइफइ मखु । आः हे नं गुलिखे मनूत लकडाउनया अर्थ मथुयाः थःथःपिनिगु छेँनं म्वायेकं नं पिहाँ वयाच्वंगु दु । इमिगु निंतिं लकडाउन धयागु गज्यागु जुइ धयागु जिज्ञासां हे इमित छेँ नं पित हयेगु ज्या जुयाच्वंगु दु ।
विश्व कोरोना भाइरसको आक्रान्तबाट त्राहीत्राही रहेको छ । यस भाइरसबाट नेपालीहरू प्रभावित नहुन भनी नेपाल सरकारले आवश्यक कदम चाली रहेको छ । राज्यको सबै नै बजेट मन गरि यसको रोकथामको निमित्त प्रचार प्रसार गरिरहेको छ । मुलुक लकडाउन नै गरेर तमाम आर्थिक गतिविधि ठप्प गरिराखेको छ । तर सयौ प्रश्नमा एउटा प्रश्न यो प्रयास आम सर्वसाधारणले बुझ्ने भाषामा भइरहेको छ त ? सरकारले एकै भाषामा मात्र गरिरहेको प्रचार प्रसार बहुभाषिक देशका जनताले बुझीरहेको छ त ?
सरकारले गरेका सबै प्रयासहरू एकै भाषामा प्रचार प्रसार हुँदा नेपालीहरूको संविधान प्रदक्त हक अधिकार हनन भइरहेको छ । नेपालको संविधानले नेपालमा बोलिन सबै मातृभाषा नेपालको राष्ट्रिय भाष हुन भनी अधिकार प्रदक्त भइसक्दा पनि संविधान कार्यान्वयन गर्नुपर्ने सरकारले यसलाई वेवास्ता गर्दै आइरहेको एक ज्वलन्त आधार वर्तमान सरकारले गरिरहेको गतिविधिलाई लिनसकिन्छ ।
कोरोना भाइरस विश्वको निमित्त नै अप्रत्यासित अनि अति नै कम समयमा यो विश्वभर फैलिएर यसबाट ३० हजार भन्दा बढी व्यक्तिको प्राण गइुसकेको छ । लाखौं मानिसहरू संक्रमित भइ उपचारमा रहेको छ, यसले गर्दा मृत्यु हुनेहरूको संख्याको ग्राफ उक्लिने निश्चित छ । नेपाल भित्रपनि कोरोना भाइरसका संक्रमितहरूको संख्या बढ्ढै गइरहेको छ । संक्रमितको शंका रहेकाहरूको पनि मृत्यु भइरहेको छ तर हालसम्म यहीकारणबाट मृत्यू भएको पुष्टि भएको छैन । यही कारण कोरोणा भाइरसको संक्रमणप्रति सबै अझै होशियार रहनु पर्ने आवश्यक छ । हामीले बुझ्ने भाषाबाट यसलाइ अझै बुझाएर आम जनताको प्राण बचाउनु पर्ने छ ।
कुनेपनि समस्याको समाधान समस्याग्रस्त समुदायमा पु¥याउन सफल हुन सकिएन भने यसको प्रभावकारिता बारे प्रश्न उठ्नु स्वभाविक नै हो । सरकारले कोरोनो भाइरसको असरविषय जतिसुकै प्रचार गरेतापनि, जस्तो सुकै ऐन नियम बनाएतापनि यसको पालन हुन, कुरा बुझाउन सम्बन्धित ब्यक्तिहरूको दिमागमा कुरा घुस्नु पर्दछ । कोरोना भाइरस, लकडाउन जस्तो शब्द आम ब्यक्तिहरूको निमित्त नयाँ शब्द हुन । यसको अर्थ र गाम्भीरता विषय ब्यक्तिहरूले बुझ्ने भाषामा प्रचार प्रसार गरिनु पर्दछ, बुझाउनु पर्दछ । लोकतान्त्रिक मुलुकका प्रत्येक नागरिकमा सुचनाको हक रहन्छ भन्ने मान्यता नेपाल सरकारले अभिभारा लिएको छ ।
नेपाल बहुभाषिक एवं बहुजातीय राष्ट्र हो । कोरोना भाइरसको असर र निदानविषय सम्पूर्ण बहुभाषिहरूले बुझ्ने भाषामा यसको सम्प्रेसन हुनु पर्दछ । भएन भने यो प्रभावकारि हुनसक्दैन । अहिले पनि कतिपय मानिसहरू लकडाउनको अर्थ नबुझेर आ आफ्ना घरबाट अनावश्यक रूपमा निस्किरहेको छ । तिनीहरूको निमित्त लकडाउन भनेको कस्तो हुँदो रहेछ भन्ने जिज्ञासां कै कारण घरबाट बाहिर ल्याउने काम भइरहेको छ ।
