नरेशवीर शाक्य
नेपाःया आदिवासी नेवाःत खः । थुमिसं थःपिनिगु देय् विकासया निंतिं थःपिनिगु तन, मन व धनं योगदान यात । तर राज्य सरकारया मिखाय् थुपिं न्ह्यावलें धू जुल । थुमिगु भाषा, संस्कृति जकमखु छगू इलय् थुमिगु अस्तित्व हे न्हंकेगु निंति राज्य लगे जुल । राज्य नीति हे दयेकाः थुमिगु भाषा, संस्कृति दमन यायेगु ज्यायात । तर राष्ट्रपे्रमी व स्वाभिमानी नेवाःतय्सं थःपिनिगु भाषा, धर्म जगेर्णाया निंतिं थःगु ज्यान हे पाना वन । उजोम्ह हे छम्ह व्यक्तित्व नित्य सुस्ती याये बहःम्ह छम्ह खः धर्मादित्य धर्माचार्य ।
धर्मादित्य धर्माचार्यया जन्म नेपाल संवत् १०२२ बछला थ्वः १४ यल देय्या चिकं बहिली बैद्यकुलय्जन्म जूगु खः । वय्कःया मचाबलय्या नां जगतमान बैद्य खः । वय्कःया अबुजुया नां बैद्य।राज वृषमान व मांया नां मुनिथकुं खः । वय्कःपिनिगु परिवारया सकसिनं शिक्षाया महत्ववाःचाःपिं जूगुलिं जगतमान बैद्य न्हापां दरवार हाइस्कुलय् आखः लिपा म्याट्रिकुलेशन जाँचया निंतिं कलाकत्ता थ्यन, लिपा कलकत्ता युनिभर्सिति हे अध्ययन बिज्यागु खः । उगु ई् भारतय् स्वतन्त्रताया संग्राम न्ह्यानाच्वंगु ई खः । अन आपालं देशप्रेमीपिं पाखें मातृभाषाया महत्व व बुद्ध धर्मया महत्वबारे ज्ञान प्राप्त जुल । अले नेपाः वःगु इलय् भारत लगायतया बर्मा, श्रीलंकाय् पिदनाच्वंगु अनेक बुद्ध धर्म सम्बन्धि किपात ज्वना वल । उगु ई पं. निष्ठानन्द वज्राचार्यया भगवान बुद्धया जीवनी सफू ‘ललितविस्तर’ व ‘भद्रकल्पादान’ थेंजाःगु पिदना नेपाः दुने बुद्ध धर्म जागरण जुयाच्वंगु इलय् जगतमान बैद्यं ज्वनावःगु भगवान बुद्धया किपां न्हूगु जागरण ब्वलंकल । भगवान बुद्धया त्रिसंयोग जुयाच्वंगु जन्म, बोधिज्ञान प्राप्त व निर्वाण जूगु छन्हु हे दिं बैशाख पुन्हि तःजिक हनेगु ज्या जुल ।
निक्वःगु पालय् जगतमान बैद्य नेपाः वःगु इलय् वय्कःया नां ‘धर्मादित्य धर्माचार्य’ जुइधुंकल । वय्कलं नेपालय् ने.सं. १०४४ स ‘बुद्धधर्म उद्धार संघ’ नांया संस्था नीस्वना बिज्यात । लिपा यलय् नं बुद्धोपासिका संघ नीस्वना बिज्यात । उगु इलय् स्वयम्भुुया किण्डा बहाः जीर्ण जुयाच्वंगु खनाः अन जिर्णौद्वार यायेगु ज्या याना बिज्यात । उगु हे इलय् चीनं क्यान्छे लामा नांया बौद्ध अनुयायी नेपाः वःगु जुयाच्वन । क्यान्छे लामां बुद्धधर्मया आपालं बाखं कनाः थनया बौद्ध अनुयायीतय्त प्रभावित यात । उगु ईया राणा सरकारं थ्व खँ वाचायेकाः बुद्ध धर्मयात क्वत्यलेगु ज्या यात । उगु हे इलय् खुम्ह बौद्ध भिक्षुतय्त राणा सरकारं देश निकाला यात । लिपा थुपिं भिक्षुत कलकत्ताय् थ्यंकाः धर्मादित्य धर्माचार्यपाखे बुद्ध धर्मया शिक्षा कायेगु ज्यायात । उबले धर्मादितय धर्माचार्यया ‘बुद्ध धर्म’ नांया पत्रिका प्रकाशनय् वयेधुंकूगु खः । नेपालय् बौद्ध अनुयायीतय्त जूगु अन्याय भारतन्यंक अतिकं प्रचार प्रसार जुल ।
भारतया कलकत्ताय् ब्यापर यायेत वइपिं नेपाःया बौद्ध अनुयायीत छथासं मुंकाः बुद्ध धर्मया प्रचारया निंतिं ‘नेपाली बुद्धमार्गी संघ’ चायेका बिज्यात । लिपा कलकत्ताया हे बंगाली बौद्ध संस्था ‘धर्मांकुर सभा’ नाप जाना सन् १९२८ स ‘अल इण्डिया बुद्धिष्ट कन्फ्रेस’ नं यानाः भारतय् नं बुद्धधर्मया महत्वया प्रचार याना बिज्यात ।
थ्व हे इलय् नेपालय् नं धार्मिक जागरण व मातृभाषाया महत्व थुइका अनेक मातृभाषाप्रेमीपिनिगु कृया कलाप न्ह्यानाच्वंगु जुल । मातृभाषाया अनुरागदुपिं शुक्रराज शास्त्री नेपालभाषाया ब्याकरण व मेमेपिं च्वमिपिन्स नं नेवाः भाषां साहित्य च्वयेगु सुरुयानाहःगुलिं धर्मादित्य धर्माचायं थःम्ह प्रकाशन यानाच्वंगु बुद्धधर्म पत्रिकाया नां हिला ‘बुद्ध धर्म व नेपाल भाषा’ नां तयाः उकि नेपालभाषाया साहित्य नं प्रकाशन यायेगु ज्या याना बिज्यात । पत्रिकाय् बुधर्मया लेखनापं साहित्यिक लेख कविता नं तयाः पाठ्य सफू दयेके थें नेपालभाषा पद्य संग्रह व नेपालभाषा गद्य संग्रह धकाः ने.सं. १०४८ निसें पत्रिकाया रप हे हीका बिज्यागु खः । नापनापं नेपालभाषा विकास व प्रचार यायेत नेपालय् व विदेशय् नं नेपालभाषा व साहितयया रक्षा, प्रकाश व प्रचार यायेया निंतिं ने.सं. १०४८ स ‘नेपालभाषा साहितय मण्डडल’ नीस्वना बिज्यात ।
थथे नेपालभाषा व उत्थानय् बुद्धधर्मया प्रचारय् सनाच्वंबलय् वसपोल परीक्षाय् जुल खनी । अले थ्व हे त्वह तयाः वसपोलया छात्रवृत्ति राणा सरकारं बन्द याना बिल । अनं लिपा वय्कः दार्जिलिङ्गपाखे विज्याना अन नेपाली बौद्धतय्त बौद्ध संस्कृति थुइकेत व विदेशय् प्रचार जुइकेत खँय्भाषं ‘हिमालय बौद्ध’ व अंग्रजी भाषां ‘बुद्धिष्ठ इण्डिया’ पत्रिका प्रकाशन याना बिज्यात । दार्जिलिङ्गय् हे छगू मिसातय्गु स्कुल चायेका बिज्यात । अले कालिम्पोङ्गय दुपिं नेवाःत मुंकाः छगू संस्था नं दयेका बिज्यात । वसपोलं नेपालभाषायात कलकत्ता युनिभर्सिटि व पटना युनिभरर्सिटिपाखे नेपालभाषायात नं मान्यता बीके माल धयागु सःतयाः इलाहादय् जूगु समस्त हिन्दुस्थानया पण्डित महासभाय् नं वस्पोलं नेपालभाषा व थ्वसा साहित्य लेखया अंग्रजी अनुवाद न्ह्यब्वया बिज्यागु खः ।
लिपा वस्पोल नेपालय् लिहाँ वयेधुंका नं बुद्ध धर्म व नेपालभाषा साहित्यया निंतिं अनेक ज्या यानाबिज्यात । नेपालभाषा परिषदया नीस्वना निसें येँया हनुमानध्वाका नासः चुक दुने जूगु ऐतिहासिक नेपालभाषा साहित्य सम्मेलनय् नं वस्पोलं नेपालभाषा व बुद्धधर्मया महत्व विषयस न्वचू तया बिज्यात । लिपा वय्कःयात पक्षघाट ल्वचं थिल । वय्कःयात वासः यायेगु निंतिं ‘धर्मादित्य सहयोग समिति’ नीस्वनेगु ज्या नं जुल । तर वय्कःया ल्वय् तच्वयया वंगुलिं ६२ दँया उमेरय् ने.सं. १०८३ दिल्लागाः आमाई कुन्हु दिवंगत जुया बिज्यात ।
धर्मादित्य धर्माचार्य नेपालभाषाया न्हापांम्ह पत्रकार खः । वस्पोलं जीवंकाछि हे बुद्ध धर्म व मातृभाषा नेपालभाषाया उत्थनाया निंतिं ज्यायाना बिज्यात । वसपोलया योगदानं हे नेपालय् थेरवाद बुद्धधर्म व मातृभाषा नेपालभाषाया विकासया स्थिति थनतक्क थ्यंगु खः धयागु सकसिनं थुइकेमाः ।
