विश्वन्यंक माहामारीया रूपकयाच्वंगु कोरोना भाइरसं बचे जुइगु निंतिं यानातःगु बन्दाबन्दी (लकडाउन) या कारण छेँय् हे ताः ई छ्यायेबलय् मस्तय्गु मनस्थितिइ कोरोना भाइरसया त्रास जुयाच्वनेफु । थुजोगु ग्याचिकुपाखें मस्तय्त बचेयायेगु अति आवश्यक जुइ । कोरोना भाइरसया सम्भावित जोखिमया कारण न्ह्यानाच्वंगु लकडाउनया इलय् छेँ च्वना मस्तय्त गुकथं सकारात्मक व रचनात्मकरूपं व्यस्त यायेगु धयागु खँय् सकल अभिभावकपिनि च्यूताया विषय जूगु दु ।
कोरोना भाइरसया बिश्वव्यापी सङ्क्रमणबारे छु यथार्थ, सत्य व तथ्य दु व मस्तय्त नं धयाबीगु व आधिकारिक मजूगु सञ्चार माध्यमय् वइगु अनावश्यक समाचार व मखुगु खँपाखें मस्तय्त बचे यायेमाः । स्वभावं हे मस्त चन्चल, चकचके व उत्सुकतां न्हू न्हूगु खँ सयेके मास्तेवयाच्वनी । थुजोगु अवस्थाय् अभिभावकपिसं इमित दुग्यंक खँ थुइकाः थःपिन्सं धयाथे खँ न्यंका तयेमाः ।
अभिभावकतय्सं मस्तय्गु अज्यागु जिज्ञासायात तनाव तायेकेगु व तःसलं इमित ब्वःबिइगु नं यानाच्वंगु दु । बाल मस्तिष्क न्हूगु खँ सीकेगु व सयेकेगु यानाच्वनी । छेँय् हे ताःई छ्यायेबलय् मस्तय्त यःगु लकसयु छु छु ज्या यायेज्यू व छु छु खँ यायेमज्यू धयागु खँ इमिसं थुयाच्वनीमखु । बिषम परिस्थितिया बारे थुइका बीगु भाला अभिभावकया ः । थ्व बिषम परिस्थीतिया बारे इमित थुइका हे मबिसे मस्त खना झर्के जुइगु, तःसलं हालेगु गुलित पाय्छिगु ब्यवहार खः । अभिभावकं थःगु खँ क्वचिंका मस्तय्गु न्ह्यपुयात नियन्त्रणय् तयेगु पाय्छि जुइमखु । ताः ई तक्क एकान्तय् च्वनेगु वा महामारीया इलय् मनूतय्त तनाव जुइगु, पिहाँ वने मखनाः ग्या चिकु जुइगु, छटपट् जुइगु स्वभाविक जुइगुलिं थःत नं व्यस्त यानाः दिमागयात खःगु थासय् तयेगु लकस ब्वलंकाः पुरा परिवार प्रति हे नकारात्मक बिचाः मब्वलनीकथं साबधान जुइगु नं अभिभावकया भाला खः ।
बिश्वन्यंकं न्यनावनाच्वंगु थ्व महामारीपाखें थः बचे जुइत व मेपिन्त नं बचे यायेत सुरक्षितकथं थःगु मानसिक ल्याखं थःगु मन बल्लाकेमाःगु बिचाः यानाः मस्तय्त बिशेष ध्यान बिइमाः । ई परिस्थितिकथं छेँय् हे च्वना यायेफइगु सामान्य शारीरिक व्यायम, योग, ध्यान, सरसफाई, अनुभव कालबिल, अध्ययन, गीत–संगीत, भजन, प्रबचन आदिपाखें थः व थःपरिवारयात सकसिनं सुरक्षित जुइगु, श्रृजनशील ज्या याकेमाः । झीसं मस्तय्त छु नं रचनात्मक ज्या याकाः ई छ्यायेगु, पुचः दयेकाः म्हितेकेगु नं यायेफइ । द्यनेगु, नयेगु, म्हितेगु मनोरञ्जन यायेगु, योग यायेगु ई नियमितकथं न्ह्याकाः व्यस्त यानातयेगु, विद्युतीय सामग्री व सामाजिक सञ्जालय् यक्वः तमक्यनेगु बरु पिनायो, खिं थेंजाःगु बाध्यबादन थायेगु, स्यनेगु, लुडो, चेस नं म्हिता ई छ्यायेफइ ।
सामाजिक सञ्जालय् महामारीया इलय् मस्तय्गु दिमागय् असर जुइकथंया सामाग्री व समाचार वयाच्वनीगुलिं उकिं तापाक्क च्वनेत इनाप यासें मस्तय्त नियमित सिर्जनशील यायेत अभिभावकं ध्यान बीमः । थ्व इलय् पारिवारिक मिलन, सन्तुलन व थःथवय् माया मतिना इनाः न्ह्याइपुक्क च्वनधाःसा कोरोनाया संक्रमणं बचे जुइत व बचे यायेत जक मखु आः तक्क फुक्क परिवार मिले जुयाः मयानीगु तःकथंया ज्यायाना फरक पारिवारिक जीवनशैली व संस्कारपाखें न्ह्यावनेगु अवसरया रूपय् नं कायेगु यायेमाः । थःम्हं पठनपाठन यानागु स्कुल बन्द जूगु कारणं छेँय् च्वनेत बाध्य मस्तय्त सिर्जनशील दयेकेगु वा झर्के जुयाः इमित मनोसामाजिक समस्याय् लाकिम्ह अभिभावक जुइगु, थ्व जिम्मेजारी अभिभावकया खः धयागु लुमंकेमाः । असहज परिस्थितिइ गुकथं सकारात्मक अभिभाक जुइफइ धयागु सिइके मफइगु अवस्थाय् आपालं अभिभावकत मयेक मयेकं नं , मसिक मसिक नं थः मस्तय्त समस्या बियाच्वंगु दयेफु, थुजोगु बिषम परिस्थितिइ हरेक अभिभावकं थः मस्तय्सं गन छु यानाच्वंगु दु धयागु खँय् ध्यान तयेगु नं पारिवारिक बोध व अभिभावकत्वः । कोरोनां मानव जीवनय् लाकूगु नकारात्मक असरया समाचार न्यनाः मस्तय्गु हे न्ह्योने आँटे चायेगु, बामलाःगु खँग्वः ्यलेगु, ओहो ! आःला खत्तम जुइगु जुल थें जाःगु नकारात्मक व निराशाजनक खँग्वः मस्तय्गु न्ह्योने छ्यलेवं मनोसामाजिक समस्या नं जुइफु । उकिं अभिभावकतय्सं मस्तय्त सकारात्मक खँया विषय धायेगु यायेमाः । साबुं लखं बांलाक्क ल्हाः सिलेगु, सेनिटाईजर, डेटोलया छ्यला, सफा वसः पुनेगु, लुसि चायेगु नियमित ब्रस यायेगु, म्वःल्हुइगु, व मेमेगु खँया नापं व्यक्तिगत व पारिवारिक सरसफाईपाखें मानव जीवनय् नकारात्मक असर यानाच्वंगु कोरोना लगायतया भाईरस, किटाणु व जीवाणुपाखें बचे जुइफइ धयागु बोध याकेगु नं अभिभावकया दायित्व खः ।
शरिरीक अवस्था व उमेरया आधारय् प्रसस्त लः, पोषणयुक्त, वाउँचा तरकारी, दुरु व घरायसी खाजाया महत्व व पोषणयुक्त व्यवस्थित नसात्वँसां मानव जीवनय् याइयगु सकारात्मक व नकारात्मक प्रभावया बारे मस्तय्त बोध याकाः ल्वय् प्रतिरोधात्मक क्षमता अप्वयेकेगु व स्वास्थ्य जुयाः म्वायेत पोषिलो व सन्तुलित नसाया महत्वपूर्ण योगदान दइगु बारे मस्तय्तगु अभिभावकया भाला खः । बाल अधिकारया पक्ष शारीरिक विकास, मानसिक विकास, बौद्धिक विकास व संवेगात्मक विकास जुइकथंया कासा, मित्रवत व्यवहार यानाः न्ह्याइपुके दइगु अधिकारयात नं ध्यान बीमाः । थः मस्तय्गु आपालं खँ रुची, जिज्ञासा, मनोभावना थुइकेगु व नापं च्वनेबलय् नापं म्हितेबलय् इमिगु नुगः दुनेया खँ थुइके फइगु व इमित हःपा बी फइगु खँ अभिभावकं न्ह्यबलें विचाः यायेमाः । कुशल अभिभावकं थः मस्तनाप च्वना गबले आखः ब्वनेगु, गुबले पासापिं नाप नेट वा फोनय् खँल्हायेगु, छु इलय् नयेगु, छु इलयल् म्हितगु छु इलय् बाखं कनेगु व न्यनेगु, द्यनेगु छु इलय् रचनात्मक ज्या गथ प्याखँ ल्हुइगु, म्ये हालेगु, चित्र च्वेगु, कविता, लेख, रचना, बां दयेकेगु लगायतया खँ दुथ्याकाः इमिगु हे ब्वतिइ न्हिथंया ज्या दयेकेगु कुतः यायेमाः । अभिभावक हे मस्तय् न्हापांम्ह पासा खः धयागु मस्तय्त बोध याके माःगु समेत जुयाच्वनी । बाल मनोविज्ञानय् नं मस्तय्गु मनया खँ थुइकेत अभिभावकं नं मस्तय्सं थें व्यबहार यायेमाः । मस्तय्त यःगु सिप स्यनेगु व मस्तय्त उचित रूपं सामाजिकिकरण यायेगु अभिभावकया मेगु महत्पूर्ण उत्तरदायित्व जुइ । मस्तय्त सिर्जनात्मक व स्वाबलम्बी यायेत, इमित नैतिकवान व व्यवहारिक दयेकेगु लागि थः नापं छेँया चिचीधंगु भुतूया ज्या, चिया दायेकेगु, दुश्र दायेकेगु तरकारी तायेगु, जा थुइगु, क्यबया ज्याय् याकाः नं मस्तय्त जोखिम जुइगुपाखें बचे यायेफइ । शारिरीक व मानसिक रूपं स्वस्थ्य जुइगु व्यायाम आवश्यक जुइ धयागु खँय् अभिभावकं इमित बोधयानाः न्हिज्या दयेकेगु इलय् नं थुकियात अभिभावकं विशेष ध्यान बिइ आवश्यक जुइ । मस्तनाप अप्वः भ्यलेपुना इमिगु विचाः, ईच्छा व आवश्यकताया लिधंसाय् ग्वहालि यायेफइ । टिभी स्वयेगु व मोबाईलय गेम चायेकाः याकःसू वाःचायेकाच्वंपिं मस्तय्गु लागि शारिरीक व्यायाम व योग यायेगु यात धाःसा इमिके स्फुर्ति ब्वलनाः संयम, सालिन व आँट दुम्ह मनू जुइत हःपाः दइगु नापं मस्तनाप नापं च्वनाः आःया मस्तय्त यःगु यक्व ई छ्याइगु संचार माध्यम अनलाईन व ईन्टरनेटं जुइगु संम्भावित जोखिमया बारेनापं जानकारी बियाः बचे यायेफइ ।
न्हिछियंकं मस्तय्त याकःचा मत्वतेगु, फत्तले ज्याथ मनूतनाप तयेगु, बरु क्यब वा पिहाँ वनेबलय् मस्तय्त थःनापं यंकेगु, नापं म्हितेगुइलय् मस्तनाप मांभाषं खँल्हाबल्हा यायेगु याना नं मस्तय्त जोखिमपाखें बचे यायेफइ । मस्तय्सं याःगु ज्यायात हःपाः बीगु, प्रशंसा यायेगु, आहा ! गपाय्च्वकं बांला थेंजाःगु उत्प्रेरणा ब्वलंकेगु नं सकारात्मक अभिभावकया भूमिका खः । मस्तय्त जुइ फइगु समस्या व जटिलताया अन्त्यया लागि हरेक अभिभावकं थः मस्तनाप भावनात्मक रूपं नापं च्वने हे माः । इमिसं वास्तविक समस्या मस्यूगु अवस्थाय् झी अभिभावक इपिंपाखें भावनात्मक रूपं तापाना च्वनी । इमित माया याना थुइकेगु व सम्झे यायेफइ धयागु भावना नालेमाः अले थथे यायेफइगु पारिवारिक सकारात्मक उत्तरदायित्व व अभिभावकत्व खः ।
दामाेदर अर्याल
