नेवाःत नेपाःया आदिवासी खः । थःपिनिगु संस्कृति व संस्कारया म्हसीकाकथं हे स्वनिगःया नेवाःतय्गु स्वापू थनया हरेक चुक, ननी, बहाः, ख्यः, पुखू, पहाड नाप स्वानाच्वंगु दु । इमिगु निंतिं अज्यागु स्थान धार्मिक व सांस्कृतिक दृष्टिकोणं महत्वपूण जुयाच्वनी । तर स्वनिगः दुने पिने वयाः वसोवास याःवइपिनिगु ल्या अप्वया वंगु कारणं इमिसं थनया धर्म संस्कृतियात थुइके मफूगु कारणं थनया अनेक संस्कार, र्सांकृति रीति रिवाज तना वनीगु अवस्थाय् थ्यनाच्वंगु दु । थनया आदिवासीपिनि थःपिन्सं परपम्परांनिसें न्ह्याकावयाच्वंगु संस्कृति न्हना वनीगु खँय् च्यूता प्वंका वयाच्वंगु दु ।
स्वनिगः दुने अनेक ततःधंगु जात्रा जुइगु याः । उकिया निंंतिं खुल्ला ख्यःया छ्यला आवश्यक जुयाच्वनी । उकथं हे थुकिया छ्यला नं जुया हे च्वंगु खः । तर छुं दिं न्ह्यः अज्यागु हे पर्व हनेगु झ्वलय् तिंख्यःया लुखा मचाला स्थानीय पर्व हनेगु ज्याय् पंगः वःगु दु । होलिपुन्हि कुन्हुतिख्.लय् गुरुमापायात जा नकेगु गुथि न्ह्यानावयाच्वंगु सलंसः दँ दयेधुंकूगु दु । थ्व गुरुमापायात जा नकेगु निंतिं गुथि हे न्ह्यानाच्वंगु दु । तर गुथ्यारतय्सं गुरुमापायात जा नकेत छ्यलीगु ख्यः तिंख्य सैनिकतय्सं कब्जा याना अन लुखा हे चायेका मब्यूगु कारणं समस्या ब्वलंगु खः ।
थनया तिंख्यः छगू इलय् एशिया महादेशया हे दकले छ्तःधंगु खुल्ला ख्यः जुयाच्वंगु खः । लिपा थुकियात कुचाकुचा याना थी थी निकाय्तय्सं थःपिनिगु नियन्त्रणय् कयाःतःगु दु । उकिमध्ये सैनिकतय्सं थःपिनिगु छ्यलाया निंतिं थन मिलेट्री पाः हे तयाः लुखा दयेकाः थःपिनिगु नियन्त्रणय् तयातःगु खः । थ्व ख्यः न्हापा अनेक धार्मिक आस्थाया लिधंसाय् थनया आदिवासीतय्सं छ्यला वयाच्वंगु खः। थ्व ख्यः गुलिखे आदिवासी नेवाःतय्गु दिगुद्यः पुजा यायेमाःगु ख्यः खः । तर सैतिकतय्सं थुकियात नियन्त्रणय् कयाः नेवाःतय्गु मौलिक परम्परा दिगुद्यः पुजायात तक नं विस्थापित याना छ्वयेधुंकूगु दु ।
होलिपुन्हि कुन्हु थन गुरुमापायात जा नकेगु गुथिकथं नीफा जाकिया जा व छम्ह मेया ला इतुंबहानिसें गनं हे मदिकुसे क्वबिया हयेमाःगु चलन दु । बकुलाःगु अज्यागु कु क्वबीत नं विशेष क्षमता दुम्ह मनूया आवश्यक जुयाच्वनी । बाजा गाजा सहित उम्ह मनुखं कु क्बविया तिख्यः ध्वाकाय् थ्यंबलय् सैनिकतय्सं तिनातःगु तिंख्यः ध्वाका चायेका मब्यू । जनलहरं उगु ध्वाका जर्वजस्ती स्यंका हे बिइगु कुतः जुइवं तिनि उगु लुखा लिक्कया चिधंगु लुखा चायेकेगु ज्या जुल । नेपाःया मौलिक कला संस्कृतिया प्रचलनयात पनेगु अधिकार सुयांगु मदु । जनताया बलं हःगु नेपाःया गणतान्त्रिक संविधानय् तकं थःपिनिगु धार्मिक कृयाकलापया स्वतन्त्र अभ्यास यायेदइ धकाः मुलुकयात धर्मनिरपेक्ष घोषणा जुइधुंकाः नं नेपाली सेनाया थ्व धार्मिक परम्परायात वाधा जुइकथं न्ह्याकाच्वंगु पलाःयात सकसिनं वाःचायेकेमाःगु दु ।
