सिलु

शशिकला मानन्धर

नेवाः संकिपाया इतिहासय् दकलय् न्हापां पिदंगु संकिपाया रिभ्यू छु खः, गवदे पिदन सिइकेगु आवश्यक जू । नेपालभाषाया न्हापांगु संकिपा सिलुया रिभ्यू इनाप तपं पौ, ल्या ८–९, दँ १ कछला ने.सं. ११०८ /२०४४ असोज–मंसीरय् पिदंगु खः । थुगु रिभ्यु शशिकला मानन्धरं च्वयादीगु खः ।

नेपालभाषाया संकिपा इतिहासय् दक्कले न्हापां प्रेम प्रोडक्सन प्रा.लि.पाखें निर्माण जूगु संकिपा खः – सिलु । नेपाःया तीर्थस्थलतमध्ये गोसाइँकुण्ड, छगू तसकं नांजाःगु तीर्थस्थल खः, गुकीयात नेवाःभासं ‘सिलु’ धाइ । स्वनिगःया स्वंगू हलय् ‘सिलु’या प्रर्दशनं नेवाःतय्त जक मखु, नेवाः मखुपिन्त नापं चुम्बकं नँ साःथें सालाच्वंगु खनेदु ।

नेवाःतय् दथुइ सलंसः दँ न्ह्यवनिसें प्रचलित ‘सिलु’ लोकम्येया बाखंयात मूलरूपं बः कयाः न्ह्याकातःगु थ्व प्याखंया न्हूपिं कलाकार मय्जु नवीना श्रेष्ठ नकिं व भाजु जय श्रेष्ठ मू नायः खः । स्वयम्भुइ हेरां (नायः) तुयुमैंचा (नकिं) खनी । खनेवं हेरायात तुयुमैं यइ । तर तुयुमैंयात धाःसा हेरा यइमखु । थ्व खँ हेरां थः पाजु आशानारां (मदनकृष्ण श्रेष्ठ) यात कनी । आशानारांया सल्लाहकथं हेरां तुयुमैंया ल्यूल्यू वनाः छेँ सीकि । अले व छेँया न्ह्योनेच्वंगु फलचाय् च्वनाः बय् पुइगु याइ । छन्हु अथे बय् पुयाच्वंगु इलय् तुयुमैंया बौम्हं (गोविन्द श्रेष्ठ) खनी । वं त्वाःयापिं मनूत सःती, हेरायात कथिं दाइ, बय् नं त्वथुलाबी । छन्हु सिँ क्वबिया वयाच्वंम्ह हेरां तुयुमैंयात भालुं लिनाच्वंगु खनी । वं भालुलिसे ताउत ल्वानाः भालुयात स्यानाबी । अनंनिसें तुयुमैंयात हेरा यइ । अले इमिगु इहिपा जुइ । छन्हु हेराया पासापिनि दथुइ सिलु वनेगु खँ जुइ । छम्ह गुरुजुं (भृगुराम श्रेष्ठ) इमित सिलुया बारे छुं खँ कनी । निम्हत्यपू सिलु वनकि बायेमाली, उकिं सिलु वनेन्ह्यः ज्योतिषयात क्यनाः जक वनेमाः । हेरां थ्व खँ छेँ वनाः तुयुमैंयात कनी, अले सिलु वनेत तयार जुइ । तर तुयुमैं नं जिद्दीवाल जुयाः सुना नं मखंक ल्यूल्यू वनी । लँ दथुइ हेरां खनी । ‘लिहा हुँ’ धकाः ब्वः बी, तर तुयुमैं अटेरि जुयाः सिलु वनां त्वःती । इपिं सिलु थ्यनी । सिलुइ म्वःल्हुयाच्वंम्ह तसकं बांलाःम्ह तुयुमैंयात छम्ह सामन्तिया मनुखं (सनम कुमार) खनी । सिलुइ प्याखँ ल्हुयाः, न्ह्यइपुकाः दक्व नापं लिहांवयाच्वंगु इलय् व मनुखं मेपिं पासापिं नापं जानाः तुयुमैंयात अपहरण यानाः थः मालिक (किशोर माली)या थाय् यंकी ।

उखे हेरा वेँय् थें जुइ । थुगु अवस्थाय् छम्ह दयावानम्ह जोगिं (प्रेम बानियाँ) वयात थःगु भिखाचा छेँय् यंकी । हेरां व जोगीयात थःगु वेदनाया खँ कनी । तसकं भिंम्ह व हे जोगीया ग्वाहालिं तुयुमैंयात व सामन्तिया ल्हातं मुक्त याइ । अन्तय् जोगीया आशिर्वाद कयाः निम्हं थःगु ख्वप देशय् लिहाँवनी । अथे हे निघौंति ताःहाकःगु झिंनिगू रीलया ‘सिलु’ प्याखं क्वचाइ ।

नायः व नकिं निसें अप्वः याना न्हूख्वाःयाःपिं कलाकारपिन्त निर्देशक भाजु प्रदीप रिमालं बांलाक्क प्रस्तुत यायेफूगु खनेदु । दक्कले न्हापांगु नेपालभाषाया संकिपा दयेकादीपिं निर्मातापिं प्रेम बानियाँ, लक्ष्मीदास मानन्धर व ईश्वर श्रेष्ठया मंकाः छपलाःयात तसकं च्वछायेबहःजू । मध्यान्तर न्ह्यव तक अय्लाः त्वनाः ल¨ जुइमाःम्ह आशनारांया अभिनयनं स्वकुमिपिन्त तसकं ल¨ यानाब्यूगु दु । तर ‘सिलु’या च्वमिं थःगु बाखनय् आशनारां छम्हेसित नं सिलु थ्यंकाब्यूगु जूसा ‘सिलु’ थुलि न्ह्यइपुइगु कि बयान यानाः साध्य हे जुइमखु । अतिथि कलाकारं (हरिवंश आचार्य) वैद्यया भूमिकाय् छगू दृष्यं हे दर्शकपिन्त ल¨ याःगु खनेदु । तुयुमैंया अबु थ्वँगुलु आलुचां नं थ्वं कायेकाब्यूगु दु ।

नायः भाजुयात हेरा नां मल्वःगु अनुभव जू । छाय्कि ज्यापुया भेषभुषाय् तुइुसेच्वंम्ह, हिसि दुम्ह नायः भाजुया नां बरु ‘हिसिकाजी’ जुइमाःगु थें ताः ।

प्राविधिक पक्षय् छायाँकन भचा बुलुस्से च्वं । सम्पादक भाजु आनन्द वेनेकरं छथाय् निथाय् म्वाःमदुगु दृष्य ताःहाकः यानाः माःगु दृष्य लिकाःगु भचा सी हे दु ।

छता खँ, सिलु वंपिं सिलुइ थ्यन धयागु छुं हे डाइलग मदु । छथुं म्वःल्हूगु, ख्वाः स्यूगु दृष्य क्यन । सौन्दर्यं भय्ब्यूगु सिलु तीर्थ थ्यनेवं पुखूया द्यःने ‘सिलु’ धयागु आखः ग्वः क्यनाब्यूगु जूसा गुलि न्ह्यइपुइगु !

सङ्गीत पक्षय् सङ्गीतकार भाजु गणेश प्रसाद श्रेष्ठया संगीतय् पुलांगु संस्कृतिं भय्ब्यू । अले म्ये हालादीपिं भाजु जुजुकाजी रञ्जीत, मय्जु रचना जि.सि.या गायन प्रतिभा नं प्रशंसनीय जू ।
दक्कले प्रशंसनीय जूगु पक्ष ला विशुद्ध नेवाः संस्कृतिं भय्ब्यूगु चित्रणत खः । ज्यापु जातिया जीवन चरित्र, सलिंचा, अय्लाः, अन्ति, लप्ते भ्वय्, ख्वपया वातावरण, ज्यापु प्याखं आदि । यक्व दँ न्ह्यवया ज्यापु जातिया पुलांगु संस्कृति नेवाः भाषं प्रस्तुत जूगु स्वयेखंगु झी नेवाःतय्गु लागिं तःधंगु भाग्यया खँ खः । निम्हत्यपू सिलु वन कि बायेमाली धयागु अन्धविश्वासयात हाकुतिनाः दयेकूगु ‘सिलुं’ नेवाःतय्गु नुगलय् स्वां ह्वयेकाब्यूगु दु ।

अन्तय्, पुलांगु नेवाः संस्कृति व नेवाः भाय्यात कदर यानाः ‘सिलु’ निर्माण यानादीपिं निर्मातापिन्त हानं लिसा कयाः च्वछाये जिं । वय्कःपिं स्वम्हेसिगु थौंया मंकाः छपलाः कन्हय् वनाः स्वपलाः जुयाः नेपालभाषाया संकिपा क्षेत्रय् न्ह्याःवने फयेमाः धकाः मनंतुना ।