नेपालभासा संकिपाया खँ ल्हायेगु खःसा सेल्युलोइड फर्म्यातय् दयेकूगु ‘सिलु’ प्याखं हे दकलय् न्हापांगु नेवाः संकिपा खः । प्रेम बानियाया निर्माण प्रदिप रिमालया निर्देशनय् मदुम्ह नबिना श्रेष्ठ व जय श्रेष्ठया मूपात्र अभिनय दुगु थ्व सिलु सँकिपा उबले तसकं लोकं ह्वाःगु व बय्बय् जूगु संकिपाया धलखय् दुथ्याः ।
थ्व संकिपा दक्कलय् न्हापांगु गैर नेवाः भासां दयेकूगु सेल्युलोइड फर्म्यातया संकिपा जुल। उगु इलय् स्वनिगलय् मनोरञ्जनया मूरुपं सकिपा हे छगू जक जुयाच्वंगु खः । टिभी, भिडिओ, मोबाइल धैगु छुं हे मदुगु इलय् थ्व सिलु संकिपा स्वनिगःया गैर नेवाःतय्सं नं स्वयाः ब्यूगुलिं तःधंगु सिने बजारय् थाय् काये फत । उबले स्वनिगःया अप्वः धयाथें गैर नेवाःतय्सं नं नेवाः भाय् बाँलाक्क थू, अले ल्हाये नं सः । उकीं सिलु संकिपा छगू ऐतिहासिक संकिपा जुया व्यापार नं उलि हे यायेफूगु खः । स्वनिगःया जनता याके उबले नेवाः भाय् प्रति तःजिगु मतिना दुगु हुनिं सिलु सकिपा सकसिनं स्वया बिल।
अनं लिपा सेल्युलोइड फर्मातय् हे ’राजमती’ सकिपा पिलू वल । राजमती, नेवाः संकिपाया धलखय् निगूगु सकिपा जुल । नांजाम्ह कलाकार नापं निर्देशक नीर शाहया निर्देशनय, मदुम्ह श्रीकृष्ण श्रेष्ठ, हिसिला महर्जन, मणिराज लवत या तःजिगु अभिनयया कारणं थ्व संकिपा लोकंह्वात । ३५ लाखया हाराहारी नेवाः फिल्म्सया ब्यानरय् निर्माण जूगु थ्व संकिपां गुलि नां कमय् यात उलि दां धाः सा कमय् याये मफुत। उकिया यक्को हुनि मध्य छगू कमर्सियल मार्केटिंगया अभाब खः । गुलि मात्रां बजार बिज्ञापन जुइ माःगु खः उलि जूगु खनेमन्त । सिमित नेवाः लागाय् व नेवाःतय् दथुइ जक बजार ब्यबस्थापन व बिज्ञापन जूगु खने दत । मुक्कं नेवाःतय् दथुइ बय्बय् जूसां तबि सकल नेवाःतय्त सिनेमा हल तक साले मफुत । थुकिया मू हुनि धैगु हे नेवाःत छगू कथं सौखीन मिजाजं घयेपुया च्वंके धुंकूगु जुल । छेँ छेँ पतिकं भिडिओ वा टिभी वये धुंकूगु इलय् सकल नेवाःतय्त हल तक्क साला हये मफुत । उकें राजमती नामं जाः सां दामं जाये मफुत । निर्माणया लगानी तकं साले मफुत । थुगु हे संकिपाय् प्राबिधिक कथं अर्थात सह सम्पादकया कथं ज्या यायेगु ह्वःता जित चूलाःगु खः ।
तर नेपालभाषाख्यल् धाःसा लिपा सेल्युलोइड फर्म्यातय् नेवाः संकिपा दयेकेगु ज्या थप्प हे जुया बिल। यक्को लगानी अले बजारय् खस भाय् व हिन्दी भाय्या संकिपाः नाप धेँधेँ बल्ला याये मफैगु ग्याःचिकुं याना नेवाः संकिपा ल्यूने लात ।
उगु इलय् छेँ छें सकस्यां भिडिओ दुगु व भिडिओ क्यासेतय् थी थी संकिपा हिन्दी, अंग्रेजी, स्वये दुगु अवस्थाय् छथ्वः नेवाःह्यमि ल्याय्म्ह पुचलं भिदिओ फर्म्यातय् निपाः ख्वाःपाः, चिपनिप, चरित्रहिन नांया भिडिओ संकिपा दयेकेगु ज्या जुल । तर बिडम्बना थुपिं संकिपातय्सं नं बांलाक आम्दानी याये मफुत। सकल नेवाः स्वकुमीपिन्त क्यने मफुत वा स्वये मखन । छाय् ले धैगु न्ह्यसः दं वै । थुकिया मुख्य हुनि खः बजार ब्ववस्थापन – मार्केतिङ्ग बांमलागु । बजार ब्यवस्था तसकं कमजोर । अझ धायेगु खःसा द हे मदु । सिमित जक नेवाःतय् दथुइ लिकुना बिल । म्हुतुं म्हुतुं जक बिज्ञापन जुल । ब्याक्कं नेवाःसमाज् भ्यलय् पुने मफुत । उकें याना सकसिनं स्वये मखन वा स्वया मबिल ।
आः तक्कया ल्याःचाः कथं सच्छिगू सिबें मल्याक्क भिडिओ फर्म्यातय् नेवाः संकिपा पिहाँ वये धुंकूगु न्यने दु । उलि मछी संकिपा पिहां वःसां निर्माण पक्ष थः हे सन्तुष्त जुयाच्वंगु मदु । आपाः धयाथें संकिपात रहर रहरय् दयेका तःगु जूगुलिं प्राविधिक, बाखं, अभिनय उलि स्यल्ला मजू। गुकें याना स्वकुमितपाखें नकारात्म लिच्वः पिहां वल । नेवाः संकिपा धैगु हे थथे हे खः, छु स्वयेगु धैगु छगू कथंया नकरात्मक भावना ब्वलन । थुकें याना निर्माण पक्ष सिथिल जुया बिल । पिहां वक्व संकिपा अथे बाँमलागु मखु, छुं छुं संकिपा अतिकं बाँलागु नं दु । तर बांमलागु यक्को दुगुलिं यानाः बांलागु यात नं व हे ल्वचं कल ।
अथे हे ला झीगु नेवाः संकिपाया बजाः सिमित । अझं धायेगु खःसा दु हे मदु धाःसा ज्यु । संकिपा क्यनेत हल काये तसकं थाकु । अले बल्ल बल्ल हल दुसां सिमित मनुतय्त जक क्यनेगु ज्या जुया च्वन । छुं छुं क्लब, पुचःया ग्वसालय् च्यारिति सो क्यनेगु बाहेकं मेगु क्यनेगु ज्या मजुल । उकें याना बिज्ञापन नं म्हो, आम्दानी नं म्हो । थःगु लगानी तक्कं दुहाँ मवइगु अवस्थां याना संकिपाया निर्माण म्हो जु जुं वन। ज्युंत्युं छगू निगू संकिपा निर्माण जूसां नेवाः संकिपा क्यनेगु थःगु हे हल मदुगु अवस्थां याना निर्माण पक्ष हतोत्साही जुया वन । द हे दयेकूसां सर्वसाधारणं मस्यू। छाय् धाःसा कमजोरी पक्ष – विज्ञापन मदु । कमर्सियल मार्केतिङ मदु । छुं नं वस्तु बजारय् मिइत, जिमिसं थ्व थ्व वस्तु उत्पादन यानागु दु धकाः जनतायात सीके बी मालनि । अले व धैगु सशक्त विज्ञापन व बजार ब्यवस्थापन । झीगु नेवाः संकिपा ख्यःया दक्कले म्हो धैगु हे थ्व खः । थौंया इलय् गुलि नाय्खिं च्वयेके फत उलि वस्तु मी फइ। विज्ञापनया माध्यमं हे छुं नं संकिपा व वस्तु सर्वसाधारणया मिखाय् वा न्ह्यने थ्यनिगु जूगुलिं थ्व मदेक मगाः । निर्माण यायेबलय् हे यक्को खर्च जुइ धुंकिइ, अले हाकनं मेगु खर्च यायेत निर्माण पक्षया ग्याःचिकु खने दु । तर विज्ञापनं यानाः यक्को मनूतय्सं सिइ अले स्वकुमितनं अप्वइ । उकेंयाना आम्दानिया लँ तप्यनिइ ।
छगू कथं सेल्युलोइड फम्र्यात सिबें भिडिओ फम्यार्तया नेवाः संकिपा यक्को पिहां वःगु धैगु निर्माणया प्राविधिक सामानया विकासं नं खः । न्हापा सिलु व राजमती दयेकूबलय् सेल्युलोइड फिल्म प्रयोग याना, तःग्वःगु क्यामरा, लाइत, प्रोसेसिङ ल्याब, दबिङ, यकको प्राबिधिक ज्या यायेमाः। अले ई नं यक्को बिइ । तर भिडियो फम्र्यातय् अथे छुं म्वाः । क्यामराय् भिडिओ चक्का तया खिचय् याये धुनेवं तुरुन्त हे स्वयेज्यु । थ्व प्रबिधी अःपु। उकें यानानं भिडिओ फिल्म दयेकेत न्ह्याम्हं न्ह्यने वल । सेल्युलोइद फम्र्यातय् संकिपा दयेकेत व बिषयलय् ट्रेनिङ्ग कयातःम्ह वा स्यना ब्वना तःम्ह जुइमाः । तर भिडिओलय् म्वाः । त्वाक्क तुक्क भचा भचा सिइकल अले संकिपा दयेकल । अथे जुया नं दथुइ वःगु नेवाः संकिपात उलि स्तरिय मजुल, गुकेंयानाः स्वकुमितय् नेवाः संकिपा पाखे वितृष्णा ब्वलन । उकिया लिच्वः सकल नेवाः संकिपा ख्यलय् लात। छगु इलय् न्ह्याम्हं निर्देशक, कलाकार, टेक्निसियन जुयाः ब्यूगुलिं नेवाः संकिपा बने ला जुल तर स्तरिय मजुल । भारतय, हलिउडय् व यूरोपिय संकिपा ख्यलय् वयेत दं दं सहायक जुया नं ग्याग्यां संकिपा दयेकिइ । तर झी थाय् ????
खस नेपाली, हिन्दि, अंग्रेजी कोरियन व मेमेगु भासाया संकिपा स्वया पल्के थुइ धुंकूपिं नेवा स्वकुमीतय्सं स्तरिय संकिपाया अपेक्षा याइगु स्वभाबिक खः। अले अयापिं स्वकुमिपिन्त थः पाखे सालेत हरेक पक्ष स्तरिय बिइ फयेके माः । निर्देशन, कलाकारया अभिनय, सम्वाद डेलिभरी, मेकअप, लाइट, धकिं बाखं, बाखं दक्को धिसिलाक्क बिइ फुसा जक झीसं नेवाः संकिपाया लागा चकंका यके फइ । खस नेपाली, हिन्दी, अंग्रेजी संकिपाया स्तरय् झी थ्यंके मफुसां म्होतिं नि सल्ल बाः वंक, बांबांलाःगु बाखं, हिसि दयेक न्ववाःगु, मिखाय् झ्वाक्क मसुइक, संकिपा दयेके फुसा नेवाः संकिपाया नं भविष्य मदुगु मखु । उकियात संकिपा कःमिपिं हथाय् मचाये, यक्को अध्ययन, अनुभव दयेका जक संकिपा दयेकेगु जुइ माल ।
आतक्क पिहाँ वयेधुंकूगु संकिपा दक्कों बांमलाः धाये त्यनागु मखु। छुं छुं संकिपा त बांलागु नं दु । स्वकुमिपिसं ययेका ब्यूगु दु । तर अज्याःगु बांलागु संकिपातनं मुक्कं नेवाः स्वकुमितय् न्ह्यने वने मफु । उकिया हुनि छु धाये बलय् छगु इलय् वःगु च्वःप्वः मदुगु, रहर रहरय् दयेकातःगु नेवाः संकिपां स्वकुमितय् “हय् व नं अथे हे ला खइनि“ धैगु छगु कथंया नकारात्मक भावना ब्वलन । गुकें यानाः बांला गु संकिपां नं बजाः काये मफुत । उलि जक मखु बांलाः धकाः बय् बय् जूगु संकिपात नं बजार ब्यवस्थापन व विज्ञापन फ्यासुया, (अझं धायेगु खः सा द हे मदु धाः सां पाइमखु) सकल नेवाः स्वकुमितय् थाय् थ्यने मफुत ।
नेवाः संकिपायात बांलाक बजारय् चुइकेगु खःसा, बाखं निसें कलाकार अभिनय, सम्वादया दिलेभरी,भेषभुसा नापं दक्कले मदयेक मगाःगु धकिं बाखं व प्रेजेन्टेसन खः। स्यल्लाक्क निर्देशन याना संकिपायात बांलाक्क विज्ञापन व बजार ब्यवस्थापन याना वन धाःसा नेवाः संकिपा नं बजार काये मफइ धयागु मदु ।
नेवाः संकिपा कःमिपिन्सं स्वकुमिया नुगः साला कायेत थौ कन्हय् चलय् जुया च्वंगु स्टाइल (पहः), टेकनिक, प्रविधि व प्रिजेन्टेशनया पहः नाला कयाः कमर्सियल जुइगु कुतः याना वनेमाः । अथे धाये बलय् अतिरिक्त लगानीया खँ वइ । लगानी म्हो जुल कि नं संकिपायात असर जुइ । तर अथे धयां यक्वः लागानी मयासें, मज्जिमगाःगु शिर्षकय् जक लगानी अप्वः यानाः अयmउचयmष्कभ मयासें दयेका वन धाःसा नेवाः संकिपाया भविष्य बांलाइ धयागु जिगु विश्वास खः ।
