चिन्तन
नेपालभाषा सिने जगतय् नेवाः प्याखँ निर्माण जुयाच्वंगु दु । हरेक प्याखनय् मिसा चरित्रया उतिकं हे महत्व दु । नेवाः प्याखनय् मिसातय् चित्रण गुगु कथं जुयाच्वंगु दु वा छु उकिं धात्थें हे छम्ह मिसाया चित्रण जुयाच्वंगु दु ला ? झीगु साहित्य वा झीगु प्याखँया कलाकारं निर्वाह याःगु चरित्रयात कयाः गुब्लें हे विश्लेषण वा अन्तरक्रिया यायेगु ज्या मजू । तर बाखं वा प्याखं वा झीगु साहित्य धैगु समाजया हे न्हायाय्कं कथं काइ । निर्माण जूगु चरित्रयात कयाः समाजं चिन्तन याये मफूगु धैगु समाजय् साहित्यिक चिन्तनया कमि धकाः नं तायेके ज्यू । थज्योगु साहित्य निर्माणय् समाजया प्रतिनिधित्व जुइ मखु । पात्र त केवल छगू उत्पादनया रुपय् जक हे खनेदयाच्वनिं ।
दायरा व विधा
साहित्यया हे छगू बिधा नालाः नेपालभाषाया प्याखनय् च्वयातःगु बाखनय् मिसाया चित्रण गथे दु धकाः स्वये । पेजथ्री पिपल्स च्वइस अवार्ड ११४२स दुतिनाच्वंगु प्याखँया बिश्लेषण यानाः स्वये। नेसं ११३७ निसें नेसं ११४२ तक्क पिदंगु नेपालभाषाया प्याखँ पेजथ्री अवार्ड ज्याझ्वलय् दुथ्याःगु खः । प्याखँया क्रम कथं आसकुति, बसन्त ऋतु, घोषक, हिसिमति, जामनः गुभाजु, लमि व वाया दुने जाकि दु। हरेक प्याखनय् छम्ह व छम्ह सिबें आपाः मिसा चरित्रया चित्रण थुकी जुयाच्वंगु दु । संकिपा निर्माणय् छम्ह चरित्रया चित्रण छाय् आवश्यक धैगु खँ छम्ह च्वमिं निर्धारण याइ । वहे कथं थुगु ७गू प्याखनय् मिसातय् चरित्र गथे गथे दु धकाः न्ह्यब्वये ।
प्याखनय् मिसा पात्र
थुपिं प्याखँ मध्य घोषक, हिसिमति, जामनः गुभाजु व लमि पुलां बाखं कथं नालेछिं । घोषक प्याखनय् बुद्ध क्येनातःगु जुगुलिं २६०० बर्ष न्ह्यःया जुल। जमानः गुभाजु एतिहासिक चरित्र १७औं सताव्दीया जुल धाःसा हिसिमति व लमिया टाइम लाइन सिइमदु तर थुपिं नितां प्याखँ ५० वा ७५ बर्ष न्ह्यः कथं नालेछिं । उकथं हे आसकुति, बसन्त ऋतु व वाया दुने जाकी दुयात आधुनिक वा थौंया ईया प्याखँ कथं नाले माः छाय्की थुकी थी थी आधुनिक उपकरण छ्यलातःगु थौंया ई कथंया क्यनातःगु दु । छुं नं प्याखँयात थुकिया आधारय् जक हे टाइमलाइन निर्धारित यायेमाः धैगु मदु तर अपुकेगु निंतिं थुपिं खँयात नाले ।
घोषकय् मुक्कं स्वम्ह मिसा कलाकारया मू भुमिका दु । प्रेमा शाक्य छम्ह मांया भुमिकाय् दु । पल्पसा डंगोल छम्ह च्यःया भुमिकाय् दु। अले अंजली शाक्य छम्ह महाजनया म्ह्याय् मचा गुम्हेस्यां छम्ह मिजंयात ययेका व लिसे ब्याहा याइ । प्रेमा शाक्यया भुमिकाय् छम्ह सेठानी जुसां छम्ह मांया भुमिकाय् थःम्ह छक्व दुरुत्वंकुम्ह मचाया जीवनया निंतिं थः हे भाःत लिसे ल्वाये फुम्ह चरित्र कथं क्यनातःगु दु । उकथं हे पल्पसा डंगोल छम्ह भ्वातिं जुयाच्वंगु लिं थः सेठं छु छु धाल व हे याइम्ह आज्ञा पालक कथं न्ह्यब्वयातःगु दुसा अंजलि शाक्यया चरित्रं छम्ह मिजं खने सातकं थःम्हं हे ग्वसाः ग्वयाः उम्ह मिजं लिसे व्याहा याइम्ह छम्ह सुझबुझ दुम्ह मिसा कथं चित्रण यानातःगु दु ।
हिसिमतिइ मू भुमिकाय् निम्ह मिसा पात्र स्वइबयल् छम्ह अन्नपूर्णेश्वरी श्रेष्ठ दु सा मेम्ह प्याखंया नकिं निक्की महर्जन दु । निक्की महर्जनया चरित्र नकतिनिम्ह ल्यासे मचा खः । थः मतिनामि लिसे व्याहा मजुइगु जुइवं वं पास तयाः झुण्डे जुयाः सिइ । अथे हे अन्नपूणेश्वरी छम्ह लमि जूगु हुनिं थःम्ह धाथाय् निक्कीया व्याह मजुइगु जुइवं ग्वसा ग्वयाः मिले जुइत्यंगु खँ नं स्यंका बिइ ।
जामनः गुभाजु संकिपाय् मू मिसा चरित्र सरस्वति मानन्धर खः । जामनः गुभाजुया जहानया भुमिकाय् दुम्ह चरित्रया कारण जामनः गुभाजुया भौतिक शरीर अन्त्य जूगु खँ क्यनातःगु दु ।
लमि प्याखनय् अंजली महर्जनया मू भुमिका दु । थःम्हं म्ह हे मस्युम्ह ग्वाज्यः मिजं लिसे छम्ह लमिया खँ न्यना जीवन ह्वनेगु अवस्थाय् भाःत त्वःताः थः छेँय् च्वं वइ । तर अन्तय् वं व हे मिजंलिसे जीवन हने धकाः लय्तायेका क्वचाइ ।
आसकुति संकिपाया मिसा चरित्रय् कृष्णा श्रेष्ठ दु । थः भाःत छम्ह निम्न मध्यमवर्गया जूगु कारण मेम्ह मिजंलिसे वनिं तर उम्ह मिजं नं वइत मिइ यंकेत तयारी यानाच्वनेगु इलय् पुलिसं ज्वनेवं व मिसा तसकं हे बिच्चलिइ लाना फ्वगिंया जीवन हने माली ।
बसन्त ऋतु संकिपाय् निम्ह मतिनामि दथुया मतिनाय् मिजंया पासां मिखा तयेवं सामान्य छगू मिसअण्डरस्टाय्ण्डींग प्यम्ह मनूया जीवन वर्वाद जुइ । अन्नु महर्जनया भुमिका छम्ह व्याहा जुइ न्ह्यः प्वाथय् दुम्ह मिसा मेम्ह हे मिजंलिसे दाजु केँह जुयाः जीवन हनिं सा शोभा महर्जनया चरित्रं गुम्ह मिजंया कारण थःगु मतिनामि लिसे वाइ व हे मिजं लिसे व्याहा याये मालिइ ।
वाया दुने जाकि दु प्याखनय् केलिना स्थापित व सुनिता ठाकुर श्रेष्ठया चरित्र दु। केलिनाया ग्वसाया कारण सुनिता ठाकुरया वैवाहिक जीवन बर्बाद जुइ जबकी सुनिता ठाकुरया भाःतया ख्याःया कारण केलिनाया जीवन बर्बाद जुइधुंकूगु दइ ।
मिसा चरित्रया विस्तृतिकरण
थुगु ५ बर्षया दुने निर्माण जूगु प्याखनय् मुलत मिसा चरित्रयात महत्वपूर्ण भुमिका बियातःगु दु । तर नं छम्ह मिसायात थःगु चारित्रिक गुण सिबें नं बाखंया इच्छा अनुसार चाः हिइकातःगु वाः चायेके छिं । घोषक प्याखनय् थःम्हं बुइकामतःम्ह मचायात दुरु छक्व त्वंकेवं मांया ममता जागे जूगु व थः हे काये सिबें नं दुरु त्वंकुम्ह कायेया मतिना आपा दुगु याना न्ह्यब्वयातःगु दु । थुगु हे प्याखँया मेम्ह चरित्र अंजलि शाक्यं आखः मसःम्ह छम्ह मिजंया पत्र हिलाः थःम्हं ययेका व्याहा यायेगु ग्वसातकं ग्वयेफूम्ह क्येनातःगु दु । अले पल्पसा डंगोलं थः सेठं धाःथे याये फूम्ह भ्वतिं धकाः क्यनातःगु दु ।
जामनः गुभाजु प्याखनय् नं जामनः गुभाजुया कलाःम्हं नुगः पिइ मफयाः थः भात छाय् साधनां दनां मवःगु धकाः स्वः वनिगु इलय् भातम्ह अचेत जुयाच्वंगु खनिं जबकि जामनः गुभाजुं ‘जि दना मवतले जितः खापा चायेके मते धकाः धयाःतःगु जुइ’। छम्ह मिसां थःगु मन चिइ मफेवं हे परिस्थीति स्यंके फु धैगु चित्रण थुकी खंके फइ ।
हिसिमतिइ छम्ह मिसां थः मतिना मदयेवं हे पास तयाः सिइगु धैगु मिसा मानसिकताया तसकं दरिद्र चित्रण न्ह्यब्वयातःगु दु।
लमि प्याखनय् छम्ह मिसां ग्वाज्यःम्ह भाःत त्वताः वये धुंकाः नं लिपा हाकनं व हे मिजंलिसे वने माः धैगु मानसिकता न्ह्यब्वयातःगु दु ।
आसकुति संकिपाय् कृष्णा श्रेष्ठया चरित्र छम्ह उद्यमशील मिसा क्यनातःगु दु । थःगु वैवाहिक जीवनया असन्तुष्टिं मेम्ह हे मिजंलिसे वनां थः वर्वाद जुसां वं उद्यमशीलता पाखें जीवन आर्जन मयासे फ्वनां नइगु चित्रण जुयाच्वंगु दु।
बसन्त ऋतु संकिपाय् छम्ह प्वाथय् दुम्ह मिसायात छेँय् बाय् बिइवं हे थःम्हं ययेका तःम्ह मिसां त्वताः मेम्ह मिजंलिसे ब्याहा यागु क्येनातःगु दु । थज्योगु परिस्थीतिइ छुं खँल्हाबल्हा यानां हे समाधान जुइफइगु तकं मिसा चरित्रं मयाःगु न्ह्यथनातःगु दु ।
वाया दुने जाकी दु प्याखनय् छम्ह मिसा थः बर्बाद जुइ धुंकाः गुकथं ब्वलसा कायेफू धकाः केलिनां याइगु षडयन्त्रयाना अन्तत माफि फ्वनी।
लिपांगु खँ
समाजय् जूगु घटना वा बाखंयात कयाः झीथाय् संकिपा निर्माण जुयाच्वंगु अवस्था दु । तर प्याखनय् क्यनातःथें धात्थें हे थज्याःगु चरित्रया मिसा पात्र जक समाजय् दयाच्वंगु खः ला ? वा झीगु समाजय् थ्व बाहेक नं मेमेगु चरित्र दु ? समाजया चित्रण प्याखनय् दयाच्वनि तर थ्व चित्रण गुलि तक्क पाय्छि धैगु खँ थौंया नारीवादी चिन्तन जुइमाः । छगू प्याखनय् चित्रण जुयाच्वंगु मिसा चरित्रय् गुलि तक्क न्याय जुयाच्वंगु दु ? मिसा चित्रण नेवाः प्याखनय् घरायसि ज्याखँ वा पारिवारिक वातावरणय् जक हे सिमित जुयाच्वंगु चित्रण जुयाच्वंगु नेपालभाषाया संकिपा स्वयाः तायेके छिं ।
