नेपाः सरकारं झिदँय् छकः यानावयाच्वंगु जनगणना मेगु दँ अर्थात २०७८स न्ह्यायेत्यंगु दु । नेपाःया वास्तविक जनसंख्याया स्थिति लिसें नेपाःमितय्गु थी थी स्थितियात कयाः न्ह्याकीगु थुगु गणनाया थःगु हे महत्व दुु । नेवाःत थःपिनिगु मूल बसोवास स्थान नेपाल मण्डलं विस्थापित जुयावन, इमिसं थःपिनिगु भाय् ल्हायेगु त्वता वन धयागु वा थुमिगु सामाजिक, आर्थिक व भाषिक स्थितिया विश्लेषण यानाः पिथनीगु नेवाःतय्गु जनसंख्याया स्थिति आःया दँय् गज्याःगु जुइ धयागु खँ नं थुकि स्पष्ट याइ ।
नेपालय् जुइगु जनगणनायात बुद्धिजीवितय्सं सकरात्मककथं कायेगु यानाच्वंगु मदु । पंचायत शासनया इलय् नेपाः दुने आदिवासी जनजातितय्गु ल्याः न्यून दुगु, ८० प्रतिसत स्वया अप्वः मनूत हिन्दू धर्माबलम्वियाः दु धकाः क्यनीगु तथ्याङ्कयात ‘मिथ्याङ्क’ तकं धायेगु याः । नेपाःया वास्तविक जनगणनाया स्थिति न्ह्यब्वयेगु निंतिं थी थी जातीय संगठनतय्सं थःपिनिगु हे कुतलय् जागरण ब्वलंकाः नेपाःया वास्तविक जातीय स्थिति छु खः धयागु न्ह्यब्वयेगु कुतः नं मजूगु मखु । थुकिया हे लिच्वःकथं गणकतय्सं छु धाल अथे हे स्थितियात ब्याख्या यायेगु मखसे थःपिं ‘नेवाः’ धकाः च्वकेगु खँय् जागरण ब्वलंगुयात नं छगू उपलब्धी तायेकेमाः । अथे खःसा नेपाः सरकारं याइगु जनगणना अझं द्वेषरहित जूगु खँय् विज्ञतय्सं यकिन याये फयाच्वंगु मदु ।
जनगणनाया लिच्वः न्ह्यागुकथं पिदंसा थुकियात हे आधिकारीक तथ्याङ्ककथं सरकार, योजनाविद्तय्सं नालेगु याइ । उकिं थुकियात हे नेपाःया जनताया वास्तविक स्थिति खः धका धायेगु याइ । थ्व हे जनगणनाकथं नेवाःतय्सं थःपिनिगु मांभाय् त्वःताहयाच्वंगु दु धयागु तथ्यांङ्क नं २०६८या जनगणनां न्ह्यब्वःगु दु । थ्व हे खँयात कयाः नेवाः विज्ञधाःपिन्सं ‘नेवाः भाय् सीइगु अवस्था वल’ वा ‘नेवाः भाय् आइसियूलय्’ धकाः थःपिनिगु विद्वता नं न्ह्यमब्वःगु मखु । तर वास्तविकता थ्व स्वयां अःखः धयागु खँ थःपिं हे नं नेवाः वस्ती व नेवाः बाहुल्यता दुगु लागाय् वनाः स्वल धाःसा अपुक हे सिइके फइ । नेवाःतय्सं नेवाः भाय् त्वःतल धकाः जुयाच्वंगु हल्लाया ल्यूने नेवाःतय्सं थःपिनिगु मातृभाषाया मूल्य मथुया हे खः । थुकिया निंतिं नेवाःतय्त थःपिनिगु मातृभाषाया महत्व वाःचायेकाः नेवाःतय्गु म्हसीका हे नेवाः भाय् खः, नेवाःत विविध नश्लयापिं दुसां इमित ‘नेवाः’ धायेकातःगु ‘नेवाः भाय्’ खः धयागु जागरणया आवश्यकता दइ । थुकिया निंतिं नेवाः भाषिक कार्यकर्ता, बुद्धिजीवितय्सं पहल यायेमाःगु आवश्यकता दु । आः जुइत्यंगु २०७८या जनगणनाय् झीगु स्थतिया वास्तविकता न्ह्यब्वयेत सकल नेवाःत सचेत जुइमाःगु दु ।
